Азаматқа — парасат,
Ақылсызға — ағаш ат.

Ілмектер: азамат, парасат, ақыл

---

---

Ақыл айтсаң — батыл айт.

Ілмектер: ақыл

---

---

Ақылы жоқтың — арманы жоқ.

Ілмектер: арман, ақыл

---

---

Заманына қарай киімі,
Зердесіне қарай түйіні.

Ілмектер: заман, зерде, ой, ақыл

---

---

Ақыл байлық — аз байлық,
Темір байлық — тозбас байлық,
Кен байлық — кең байлық.

Ілмектер: ақыл, байлық

---

---

Малға жарлылық — жарлылық
Ақылға жарлылық — сорлылық.

Ілмектер: кедейлік, байлық, ақыл

---

---

Ақылды ердің ішінде
Алтын ерлі ат жатар.
Ақылды жардың ішінде
Алтын айдар ұл жатар.

Ілмектер: ақыл, ер, ат

---

---

Ақылдан асар амал жоқ,
Батылдар алмас қамал жоқ.

Ілмектер: ақыл, батырлық

---

---

Ашу – садақ, ақыл – таяқ.

Ілмектер: ашу, ақыл

---

---

Арсыз болса — қыз қорлық,
Ақылсыз болса — ұл қорлық.

Ілмектер: ар, ақыл, қыз, ұл

---

---

Аға болсаң ақыл айт,
Ақыл айтсаң, мақұл айт.

Ілмектер: аға, ақыл

---

---

Көп ақымақтың ағасы болғанша, аз ақылдының інісі бол.

Ілмектер: аға, іні, ақыл

---

---

Кенеуі жоқ кеудеге - сылдыратып сөз береді,
Ақылсыз басқа - бадырайтып көз береді.

Ілмектер: ақыл, сөз, көз

---

---

Ер ақылы – бір алтын, ел ақылы – жүз алтын.

Ілмектер: ер, ақыл, ел

---

---

Ақылсыз достан мың сақтан,
Ақылсыз дұшпаннан жүз сақтан.

Ілмектер: ақыл, дос, дұшпан, сақтық, қырағылық

---

---

Есер ақылы түстен кейін кіреді.

Ілмектер: ақыл

---

---

Ақылдыға ишарат,
Ақымаққа таяқ.

Ілмектер: ақыл, ақымақ, ақылды, таяқ

---

---

Мал кедейлігінен, ақыл кедейлігі жаман.

Ілмектер: мал, кедей, ақыл

---

---

Ақылы жоқ басқа, адырайған көз бітеді.
Дуасы жоқ ауызға, судыраған сөз бітеді.

Ілмектер: ақыл, бас, көз, сөз

---

---

Өз ақылын шамалаған қор болмас.

Ілмектер: ақыл

---

---