Буллинг — үнсіз қалуға болмайтын мәселе

        Қазіргі қоғамда балалар мен жасөспірімдер арасындағы ең өзекті әрі қауіпті мәселелердің бірі — буллинг. Буллинг дегеніміз — бір адамды немесе топты қайталап, қасақана кемсіту, мазақ ету, қорқыту немесе психологиялық қысым көрсету. Ол тек мектеп қабырғасында ғана емес, интернетте (кибербуллинг), көшеде, тіпті кейде отбасында да кездеседі.

Статистикаға сәйкес, әлемде әр үшінші оқушы буллингке кем дегенде бір рет ұшыраған. ЮНЕСКО мәліметтеріне қарағанда, 13–15 жас аралығындағы балалардың шамамен 32%-ы түрлі қорлау мен қысым көргенін мойындаған. Қазақстанда да бұл мәселе өзекті: әлеуметтік сауалнамаларға сәйкес, оқушылардың 20–25%-ы мектепте буллингтің куәсі болған, ал әр бесінші бала өзін қауіпсіз сезінбейтінін айтқан. Буллингтің ең қауіпті тұсы — оның жасөспірім психологиясына ұзақ мерзімді кері әсер етуінде. Қорлық көрген бала өзіне деген сенімін жоғалтып, сабақ үлгерімі төмендеп, күйзеліске түсіп, тұйықтала бастайды. Психологтардың айтуынша, буллингке жиі ұшыраған балаларда мазасыздық пен күйзеліс деңгейі 2 есе жоғары болады. Егер мұндай жағдайлардың алдын алмаса, салдары өте ауыр болуы мүмкін.

Буллингтің себептері әртүрлі. Кейбір балалар өздерін өзгелерден “артық” санап, әлсіздерге үстемдік жүргізгісі келеді. Басқалары отбасындағы түсіністік пен мейірімнің жетіспеушілігін агрессия арқылы көрсетеді. Кейде өзгеше ойлайтын, ерекше киінетін немесе жаңа ортаға келген бала автоматты түрде мазақтың нысанына айналып кетеді. Зерттеулер көрсеткендей, буллингке ұшыраған балалардың 40%-ы өздерін “өзгелерден бөлек” сезінетінін айтқан.

Буллингпен күресудің ең тиімді жолы — үнсіз қалмау. Егер бала немесе жасөспірім қысым көрсе, ол бұл туралы сенімді ересек адамға: ата-анаға, мұғалімге немесе мектеп психологына айтуы керек. Мамандардың пікірінше, уақытында көмекке жүгінген жағдайда буллинг жағдайларының 60–70%-ын тоқтатуға болады. Сонымен қатар, мектептерде алдын алу шараларын күшейтіп, психологиялық тренингтер, түсіндіру сабақтары және қолдау орталықтарын жүйелі түрде ұйымдастыру маңызды. Буллинг — жай ғана “балалардың қалжыңы” емес, нақты әрі күрделі әлеуметтік мәселе. Әр бала қауіпсіз ортада оқуға, құрмет пен қолдауға лайық. Егер біз бір-бірімізге бей-жай қарамай, әлсізді мазақ етпей, керісінше қолдау көрсетсек, қоғам әлдеқайда мейірімді әрі қауіпсіз болар еді.

«Journiverse» білім беру орталығының оқушысы: Аккулиева Сезім​