Жаңылтпаштар жинағы
Жаңылтпаштар тіл дамытуға және сөзді анық айтуға көмектеседі. Бұл бетте әртүрлі жаңылтпаштар жинақталған. Оларды қайталап айту арқылы сөйлеу жылдамдығын және анықтықты жақсартуға болады.
Тіл үйренуде күнделікті жаңылтпаштарды қайталап жаттығып тұру жақсы нәтиже береді. Осының арқасында сіз қиын дыбысталатын тіркестерді, дыбыстау барысындағы қиындықтарды жеңе аласыз. Әсіресе жаңылтпашты тез айта бастағанда түрлі күлкілі жағдайлар болуы мүмкін.
Жаңылтпаштар тек қана сөйлеу мақамын жақсартып қана қоймай, сонымен бірге адамның қиялын да дамытуға көмектеседі. Жаңылтпаштармен жұмыс істеген кезде оқушылар (студенттер, ересек адамдар) бір қалыпты, бір сарынды дауыспен оқымаулары керек. Жаңылтпаштарды қолданып өткізген сабақтар қызық ойын түрінде өтуі керек.
Сонымен мына жаңылтпаштармен жаттығып көріңіз:
Тұз — мұздай,
Мұз — тұздай.
Бұл, бұл — піл,
Бұл бір ірі піл.
Бар, май шайқа,
Байқа, жай шайқа.
Шаншар шаршап жатыр,
Қайсар жайша жатыр.
Талғат балға тап,
Оншақты жаңғақ шақ,
Шақсаң, сақ шақ.
Ғарышкер ұшты ғарышқа.
Ғарышқа ұшты ғарышкер.
Айтшы, ғарыш алыс па?
Арқада алты арқар бар,
Қырқада қырық арқар бар.
Қырық арқарда ақ арқар бар.
Алты арқарда марқа арқар бар.
Жаңылтпаштар – тіл дамытуға арналған қысқа әрі тиімді ауыз әдебиеті үлгісі. Олар дұрыс әрі жылдам сөйлеуді жетілдіріп, дикцияны, зейін мен ойлау қабілетін дамытады.
Шуақтаған ботамды,
Шуға апарып шуладым.
Шудалаған шудасын,
Суға салдым,
Судан алдым,
Суға малдым.
***
Ай, ай, Айдарбай,
Иір мүйіз сиырды
Үйіңе айдай бар!
***
Қарамайлы қарағайды
Кесейін бе, кеспейін бе?
Қазықтағы қара тайды
Шешейін бе, шешпейін бе?
***
Суда сең келеді,
Сегіз серке тең келеді.
Суға сақалын мала, сілке,
Суға сақалын мала, сілке.
***
Арқада алты арқар бар,
Қырқада қырық арқар бар.
Қырық арқарда ақ арқар бар.
Алты арқарда марқа арқар бар.
***
Ақ тайыншаның қатығын,
Аппағыма беремін.
Аппағымның атын тез,
Айтқаныңа беремін.
***
Ала бие құлындады,
Қара бие құлындамады.
Әжем соны ырымдады,
Атам оны ырымдамады.
***
Жез түстес үзік-үзік,
Зер жіппен ақ үзікті
Өрнектеп жүзік тізіп,
Әдемі етіп ызыпты.
***
Көк аспанда жұлдыз бар,
Мөлдір суда құндыз бар.
Жұлдыз түнде жылтырар,
Құндыз түнде жылтырар.
***
Құман от басында,
Жүген ат басында.
От басынан құманды алыс
тастасын ба?
Ат басынан жүгенін ап,
ноқта салсын ба?
***
Қаршыға ма,
Құмай ма?
Әнші балаға қаршыға ұнай ма?
Малшы балаға құмай ұнай ма?
***
Сылдырмақ сылдырлады,
Сәби былдырлады.
Сылдырмақ сылдырласа,
Сәби былдырлай ма?
Сылдырмақты сындырмай ма?
***
Томағаланған төрт бүркіт – қолда.
Томағаланбаған төрт бүркіт –
торда.
Қанша бүркіт болады сонда?
***
Үш кіші ішік піштім,
Бес кіші ішік піштім, –
Неше кіші ішік піштім?!
***
Жоғалды бес шыбыш,
Жоқ әлі еш сыбыс.
Жоқ әлі еш сыбыс,
Жоғалды бес шыбыш.
***
Көбейсін ат ұстар,
Болмасын атыстар,
Болса мол атыстар,
Қалмайды ат ұстар.
***
Шеңгел! Шеңгел!
Шеңгелге енген де,
Шеңгелде сенделген де
Еріншек Ерден бе?
***
Ұшы үшкір, ұшқыр үш жебе
алдым,
Үшеуі де үшкір, ұшқыр деп
алдым.
***
Тас, тас, тасбақа,
Асты-үстінде тас-тапа.
Келсін қасқа – асқа, ата,
Берші бата, досқа, ата.
***
Тысы тым көрікті,
Үкілі үш бөрікті
Үлестір деп беріпті.
***
Сұқсыр үйрек
Ұшқыр үйрек десек те,
Тұмсығы үшкір үйрек
Сұқсыр үйректен күйрек пе?
***
Ол да шылбыр есті,
Мен де шылбыр естім.
Ол шылбырды сылбыр есті,
Мен шылбырды ылдым-жылдым естім.
***
Қырда екі кекілік жетіліп келеді,
Екі кекілік секіріп-кекіріп келеді.
***
Көк аспанда жұлдыз бар,
Мөлдір суда құндыз бар.
Жұлдыз түнде жылтырар,
Құндыз түнде жылтырар.
***
Зерек зергер зерделеп,
Зергерлеуші зер зерлеп.
Зерлілер затын зерлеткен
Зергерлік те зерделік.
***
Жез түстес үзік-үзік,
Зер жіппен ақ үзікті.
Өрнектеп жүзік тізіп,
Әдемі етіп ызыпты.
***
Бұзау бұлқынып,
Мойыншағын үзе ме?
Мойыншағын үзген соң,
Ол біреуді сүзбей ме, сүзе ме?
Ала-ала алашалар,
Тамаша олар,
Оған кім таласа алар.
Ұлан бұланға құлан құла аңға
Құнан құлан лаң салды, – деді.
Бұл ұңғылар бұрғыланылған ба,
Бұрынғылар бұрғыланылған ба?
Біл, бұл бірыңғай бұлыңғыр ұңғылар
Бұрғыланыңқыралмаған екен.
Інім Қожан тоңазытқыш десем,тозаңытқыш,
Тозаңытқыш десем, тоңазытқыш дейді.
Кеңсеге енсе,
Еңселі кеңсе –
Кең кеңсе өңшең.
– Ақ жайманы
Жаңыл жамылсын ба,
Жаңылсын жамылсын ба?
– Жаңылсын жаңылмасын,
Жаңыл жамылсын.
Бұл ақ лақ бұлақтан келді,
Шұнақ лақ қыраттан келді.
Саттар, қатпар-қатпар қаптарды қаптар,
Баттал, жинап қақтарды қаптар.
Бас аспазшыға ас астырайық па,
Жас аспазшыға ас астырайық па?
Босқа малды араламай,
Бала, бар, ала ғой,
Тұр қорада қарала қой.
Ақтай лақты мақтап па,
Ақ тайлақты мақтап па?
Айша қанша алша алса,
Қайша сонша алша алса екен.
Тұржан бір іске кіріссе,
Гүлжан, Құлжан бұл іске күлісті.
Қамсыздандырылған мал ма,
Қамсыздандырылмаған мал ма?
Толтырып ақ сазанды,
Аспазшы, асты қазанды.
Бал араларға бара алар ма екенбіз,
Балаларға бал ала алар ма екенбіз?
Көп қорқақ торпаққа
Төрт төртбақ торпақ қосылды.
Сары бала
Арбаға мінді.
Арбаға мінген
Сары балаға
«Сарнама!» дедік.
Қара бала
Қарағайды аралайды.
Арасы қарағайды
Аралауға жарамайды.
Атама ұнайтын
Бота ма?
Тайраңдайтын тайлақ па?
Мінгенге жақсы
Інген бе?
Әлде нар ма?
«Нар жолында жүк қалмас»,
Нардан мықты бар ма!
Нұрғали тұрған үй
Тұран жақта.
Тұран
Нұрғали тұрған үй жақта.
Бұлбұл
«Тұлпар болам!» деді.
Тұлпар
«Сұңқар болам!» деді.
Бұлбұл тұлпар болмай,
Бұлбұл болды.
Тұлпар сұңқар болмай,
Дүлдүл болды.
Сары қыз
Қарбыз жеді.
Сары қыз қарбызды
Жалғыз жеді.
Аңғал-саңғал
Шоңқорамыз қаңырап тұр.
Қоңы кетіп, тоңғасын,
Қоңыр қозым маңырап тұр.
Домбай мен Омбай
Дойбы ойнады.
Омбай оңбай ұтылып,
Ойбайлады.
Ойбайлаған Омбайға
Домбай қой-қойлады.
Қаңбақ
Жаңғаққа ұқсамайды.
Жаңғақ
Қаңбаққа ұқсамайды.
Қаңбағың – қаңғалақ,
Жаңғағың – жаңғалақ.
Қаңбағыңда мән жоқ,
Жаңғағыңдай дән жоқ.
«Әжеме керек көзілдірік!»
Деп ойладым өзім біліп.
Көзілдірікке қоса
Қажетті
Газетті әкеп,
Әжемді мәз еттім.
Ат жемейтін
Ащы шөптің
Шыққанынан
Шықпағаны жақсы ма?
Шықпағанынан
Шыққаны жақсы ма?
Үш-төрт бала бір-бірін
Келекеледі біртүрлі.
«Кімге кім күлді?» деп,
Бір-біріне ұмтылды.
Басы піспес баланы
Етеді ме жұрт үлгі?
Аңғарда
Аң бар.
Аңысын аңдып,
Ататын жан бар.
Аңды аямайтын
Браконьерді аңғар.
Қоңсы тұратын Қоңқыштың
Қоңызы да жоқ,
Доңызы да жоқ.
Қоңыр үнді қобызы бар.
Әрі-бері жүретін,
Әбігерленіп үретін
Арлан итім
«Р-р-р» дейді.
Қырық екі әріптің
«Р»-дан басқасын білмейді.
Қанаттың арманын
Қанағаттандыра алмадық.
Қанағаттандыра алмағанымыз сол –
Қалаға аттандыра алмадық.
Мағазды мазалама,
Мағаз қағазға жаза ала ма?
Мағаз қағазға жаза алмағасын,
Қағаз қайық жасаған
Мағазға айып таға алмайсың.
Шарханның
Шақшадай басы шарадай болды.
Шалшыққа аунап,
Қара лай болды.
Үш ұшқыш ұшады,
Үш ұшқыш ұшса,
Үш құс та ұшады.
Ұшқыш ұша ма?
Үш құс ұша ма?
Алатауда аңғарлар бар,
Алатауда заңғарлар бар,
Аңдар заңғарларда ма,
Аңғарларда ма?
Қаршығаның қарашығының қарасынан,
Қарлығаштың қанатының қарасы қара ма?
Әлде қарлығаштың қарашығынан,
Қаршығаның қанаты қара ма?
Жаңылтпаштар туралы
Жаңылтпаштар тіл дамытуға, сөзді анық айтуға және сөйлеу машығын жетілдіруге көмектеседі. Бұл бөлімде әртүрлі қазақша жаңылтпаштар жинақталған.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жаңылтпаш деген не?
Жаңылтпаш — сөздерді тез әрі анық айтуға үйрететін қысқа мәтін.
Қазақша жаңылтпаштарды қайдан оқуға болады?
Бұл бетте қазақша жаңылтпаштардың үлкен жинағын онлайн оқуға болады.
Жаңылтпаштар кімдерге арналған?
Жаңылтпаштар балаларға, оқушыларға, мұғалімдерге және қазақ тілін үйренушілерге пайдалы.
Оңай және қиын жаңылтпаштар бар ма?
Иә, бұл бөлімде әртүрлі жаңылтпаштар жинақталған.
- Азамат Төре
- Абдраманов Арсланбек
- Абдраманов Арсланбек
- Абдраманов Арсланбек
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі