Би-шешендер — нақыл сөздері, ойлары және өмірбаяны
Би-шешендер нақыл сөздері, ой-толғамдары және автор туралы қысқаша мәлімет осы бетте берілген.
Бұл бетте автордың дәйексөздері, өмірбаяны және басқа бөлімдеріне апаратын ішкі сілтемелер бір жерде жинақталған.
Автор туралы
Олар қазақ жерінде әділдіктің салтанат құруы үшін һәм қиянат-зұлымдықтың арам шөптей қаптап кетуіне қарсы ұшан-теңіз қажыр-қайрат жұмсаған. Кемеңгерлікке, кісілікке құрылған билік
Сандаған ғасырлар мен замандарды шолар болсақ, сонау Шыңғыс хан тұсында жасаған Майқы би Төбейұлынан (1105-1225 жылдар шамасы) бастап, ойымызға Аяз би Жаманұлы (XI-XII ғ.ғ.), Мөңке би (1207-1259), Едіге би (1354-1419), Бәйдібек би (1356-1419 жылдар шамасы), Әз Жәнібек (1406-1473), Жиренше шешен, Шоған би (1584-1642), Әнет би (1626-1723), Қадірғали би (1530-1605 жж.), Досай, Ескелді, Балпық, Есей, Бекболат, Тайжан, Тоқсан, Жанкісі, Ақтайлақ, Бөлтірік, Сары, Сырлыбек, Қарауыл Қанай би, Мәтжан, Қазанғап, Шоң, Шорман, Байдалы, Қараменде, Зілқара, Алшынбай, Жанқұтты, Байкөкше, Бала би, Ноғайбай, Бөгенбай батырдың ұрпақтары Саққұлақ пен Бапан сияқты «талғанда тіреу, сасқанда сүйеу» болған шешен-билер есімдері оралады. Олар қазақ жерінде әділдіктің салтанат құруы үшін һәм қиянат-зұлымдықтың арам шөптей қаптап кетуіне қарсы ұшан-теңіз қажыр-қайрат жұмсаған. Кемеңгерлікке, кісілікке құрылған билік.
Автордың бөлімдері
Жарияланған материалдар
Амандықта қадір жоқ - алдырған күні білерсің,
Ілмектер: денсаулық, қадір, нақыл, афоризм Би-шешендер
Денсаулықта қадір жоқ - ауырған күні білерсің.
Қолда бар жақсының қадірі жоқ - айырылған күні білерсің.
Тон бітпеске тон бітсе - қағуменен тоздырар.
Ілмектер: әйел, нақыл, афоризм Би-шешендер
Жаман әйелге қоң бітсе - ер жігітті аздырар.
Алған жарың жақсы болса - ат үстінен дүбір ет,
Ілмектер: әйел, нақыл, афоризм Би-шешендер
Алған жарың жаман болса - шиге кіріп сыбыр ет.
Жаман болса жолдасы - әйелдің түскен торы да,
Ілмектер: әйел, жанұя, нақыл, афоризм Би-шешендер
Шыға алмайтын мұңылықтың қазылған терең оры да.
Берілі таудан аспаған, бедеуге қамшы баспаған, алысқа сапар шекпеген - ат қадірін білмейді; жақсы тамақ ішпеген, жайлы орынға түспеген - жат қадірін білмейді; қыста соғым соймаған, қозы етіне тоймаған - ас қадірін білмейді.
Ілмектер: ас, тағам, жат, сапар, қадір, нақыл, афоризм, соғым, тамақ Би-шешендер
Әділ деп соны айтыңыз - тураны қыйсық бұрмаса.
Ілмектер: әділ, әділдік, нақыл, афоризм Би-шешендер
Әділ би әділдігін айтар - сары табақтан сарқыт қайтар.
Ілмектер: әділдік, нақыл, афоризм Би-шешендер
Бұл жалған дүниеде кімнің төрт құбыласы тең болады? Түзу мылтық, қыран, жүйрік аты бар, мінез-құлқы мінсіз әйелі бар ердің төрт құбыласы тең болады.
Ілмектер: мінез, әйел, құбыла, мылтық, қыран, ат, нақыл, афоризм Би-шешендер
Әділ биі болмаса - бірлігі кеткен ел ғаріп,
Ілмектер: әділдік, ел, қадір, ер, нақыл, афоризм Би-шешендер
Қадірін елі білмесе - қайратты туған ер ғаріп.
Асыл болса алған жар - ханым емей немене,
Ілмектер: жар, әйел, мінез Би-шешендер
Жайлы болса мінезі - жаның емей немене.
Әділ бидің кегі жоқ,
Ілмектер: әділдік, білім, нақыл Би-шешендер
Білімдінің кемі жоқ.
Елің жүрсін есіңде - мал мен баққа есірме,
Ілмектер: мал, кесір, бақ, нақыл Би-шешендер
Мал мен баққа есірсең - кез боларсың кесірге.
- Азамат Төре (авторлық өңдеу)
- Шәкәрім Құдайбердіұлы
- Азамат Төре
- Абдраманов Арсланбек
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі