Нақыл сөздер, ұлағатты сөздер, мақал-мәтелдер, әзілдер – 257-бет
Жер жүзіндегі езілген жұрттардың бірі біздің қазақ-қырғыз екені рас болса, бұл жұртты теңгеру үшін көзін ашып, өнер-білім үйретіп, үгіт-насихат тарату қажет болса, қазақ-қырғыз тіліне тоқтаусыз жол ашып, бүгіннен бастап «тілмаш жоқ, мінекей, тақсыр, тілмаш жоқ дегізіп, қазақ-қырғызды енді сандалтпау керек».
Ілмектер: жұрт, тіл, қазақ, қырғыз Міржақып Дулатұлы
Елдің тілі бұзылуына ең алдымен оқығандары себеп болады. Бұлар жат әсерлерге бағынғыш келіп, ана тілін өзгертуге жол басшы болады.
Ілмектер: ел, тіл Халел Досмұхамедұлы
Қазақ әлдеқашан тілінде қандай дыбыстар бар екенін айырған, әр дыбысқа белгілеп таңба арнаған. Оқуымызға онымыз жақсы, жазуымызға тағы жақсы, үйрету жағынан орыстікінен, немістікінен, француздікінен, ағылшындікінен оңай, оңтайлы.
Ілмектер: қазақ, тіл, дыбыс, оқу, жазу Ахмет Байтұрсынұлы
Бас – ақыл үшін,
Ілмектер: бас, ақыл, ел
Ақылды – ел үшін.
Жолдас болма айғаққа,
Ілмектер: жолдас, дос
Сүріндірер тайғаққа.
Жан тартпаса,
Ілмектер: жан, қан
Қан тартады.
Ел ауызы – елек.
Ілмектер: ел, ауыз
Баланы – жасынан,
Ілмектер: бала, қатын, тәрбие
Қатынды – басынан.
Биттің ішегіне қан құйған.
Ілмектер: бит, қырғыз мақалы
Жер құлағы жеті жат.
Ілмектер: жер
Аяғы сынған жатып семіреді,
Ілмектер: денсаулық, сынық, аяқ, қол, семіру
Қолы сынған жүріп семіреді.
Есек құрғақта ақырса,
Ілмектер: есек, батпақ
Батпақта мәлім болады.
Бүлінгеннен бүлдіргі алма.
Ілмектер: бүлінген
Ашта жеген құйқаны –
Ілмектер: аштық, тоқтық
Тоқта ұмытпа.
Тоқта жеген құйқаны –
Тіпті ұмытпа.
Жаңбыр өзін селге санайды,
Ілмектер: жаңбыр, құдық
Құдық өзін көлге санайды.
Қолы қимылдағынның,
Ілмектер: қимыл, қол, ауыз
Аузы қимылдайды.
Бауыр ауырса — кіндік бұралады.
Ілмектер: денсаулық
Сабырдың түбі — сары алтын.
Ілмектер: сабырлық, алтын
Ертеңгі құйрықтан бүгінгі өкпе артық.
Ілмектер: ертең, бүгін, қырғыз мақалы
Қырық кіндік сыпайгершіліктен
Ілмектер: сыпайыгершілік, пақыр, қырғыз мақалы
Бір күндік пақыршылық артық.
Ғашықтың жолы ауыр жол, Билетпей бейіл соқпа қол.
Ілмектер: ғашық Әлішер Науаи
Кітап — ақылына ақы сұрамайтын алтын қазына.
Ілмектер: кітап, қазына, ақыл, алтын Әлішер Науаи
Жаланың жыланнан да зәрі уытты,
Ілмектер: жала, жылан, у, зұлым Әлішер Науаи
Зұлымның аждаһадан кәрі мықты.
Жақсы адам өзінің жыртық тонымен де сыйлы, гүл өзінің жапырағымен сыйлы.
Ілмектер: адам, гүл, сыйлы Әлішер Науаи
Жақсы дос бойға жарасады,
Ілмектер: дос, ой, жолдас Әлішер Науаи
Жақсы жолдас ойға жарасады.
Білмегенді сұрап үйренген — ғалым, арланып сұрамаған — өзіне залым.
Ілмектер: ғалым, залымдық Әлішер Науаи
Мұғалім оқушыларға еркін тақырыпта шығарма жазып келіңдер деп тапсырма береді. Балалардың біреуінің шығармада “шамамен, болжам бойынша” деген сөздерді көп қолданғанын көрген ұстазы, сен үлкейгенде кім боласың деп сұрайды. Әлгі оқушы кідірместен: «Ауа райы болжаушысы боламын» деген екен.
Ілмектер: Мұғалім, оқушы, мамандық, Ауа райы болжаушысы
Профессор студенттеріне бір рентген кескінін көрсетіп: «Бұл науқас ақсаңдап жүреді. Өйткені кескінде көріп тұрғандарыңдай сол аяғы, оң аяғынан қысқа. Сендер мұндай жағдайда не істер едіңдер?» дейді. Біраз уақыт ешкімнен үн шықпайды. Сосын студенттердің бірі рұқсат сұрап былай дейді: «Шынын айтсам, мұндай жағдайда мен де ақсаңдап жүрер едім».
Ілмектер: Профессор, студент, науқас
...үрей атаулының бәрін білім жеңеді.
Ілмектер: білім Виссарион Белинский
Орысты ренжiтсең Мәскеуге шабады, қазақты ренжiтсең қайда шабады? Өзiңнiң алдыңа айналып келедi, Асанбай. Орыстың артында тұрған Мәскеуi бар. Қазақтың артында Мәскеуi жоқ, қазақтың Мәскеуi - бiздермiз Асанбай, қолыңнан келгенше қазақты жылатпауға тырыс, қорлыққа берме. Қорлыққа көнген халық зорлыққа да көнетiн иiсалмас, ынжық болып кетедi. Ұлт өзiнiң мүддесiн өзi қорғай алатын дәрежеге жетуi керек. Кезiнде қазақтың жанын сақтап қалсақ екен дедiк қой..., бiз ол дәуiрден өттiк. Ендi қазақтың рухын, намысын сақтауымыз керек.
Ілмектер: қазақ, намыс, рух, орыс, ұлт Дінмұхамед Қонаев
Д. А. Қонаевтың Асанбай Асқаровқа айтқан сөзi
- Омархан Айнұр
- Омархан Айнұр
- Ахмет Байтұрсынұлы
- Конфуций
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі