Көңіл шай

Адам өмірінде қуанышты да, ренішті де жағдайлар болады. Басына іс түскенде, тұрмыста кездесетін қиын жағдайда, ренішті, күйінішті кездерде адамдар бір-біріне көңіл білдіріп, қиыншылыққа ортақтасып, ақыл-кеңес береді. Ашулы сәтте басу айтады. Міне, осындай кездерде ауылы аралас ағайын-туыс көңіл білдіріп, дастарқан жаяды. Аталған жағдайларда жайылған дастарқан "Көңіл шай" деп аталады.
Осы жерде көңіл білдіру мен көңіл айтудың арасын ажырата білу керек. Көңіл білдіру жоғарыдағыдай. Ал көңіл айту - қазалы жағдайда қолданылатын ғұрып.
Қазақ салт-дәстүрлерінің жалпы тізімі:
— Ас қайыру
— Алық
— Ауылдың алты ауызы
— Баталасу
— Бәжі басу
— Бітім
— Билік ақы
— Дәм татыру
— Жамбы ату
— Жол-жоралғы
— Жөн-жосық
— Келін қолынан шай ішу
— Көңіл шай
— Керегеге керу
— Көгенге түсу
— «Кінә менде»
— Қайындап бару
— Нағашылап бару
— Қырық жеті
— Қоңсы қону
— Қол ұстатар
— Қыз алып қашу
— Мығау жазасы
— Науқасты күзету
— Өкіл куйеу
— Өртпен тазалау
— Сабақ басы
— Сөзге тоқтау
— Тарту-таралғы
— Төрелік
— Түстену
— Шошай тәртібі
— Неке қияр
— Шарана шайқау
— Кіндік шеше
— Қыз айттыру
— Табалдырық аттау
— Құйрық-бауыр
— Жасау
— Сәлем салу
— Киіт
— Түйе мұрындық
— Есік ашар
— Өңір салу
— Құрсақ той
— Жарыс қазан
— Төркіндеу
— Ілу салу
— Құда түсу
Ментай
«Көңіл шай» — қазақтың ежелден келе жатқан салт‑дәстүрі мен әлеуметтік мәдениетінің маңызды элементі, онда адамдар өмірде кездесетін қуанышты да, ренішті де сәттерге ортақтасып, бір‑біріне жанашырлық көрсетеді.
Мақалада түсіндірілгендей, бұл үрдіс реніш, күйініш немесе қиын жағдай кездерінде туыс‑жақындар мен қауымның бірге жиналып, дастархан жайып, көңіл білдіру, ақыл‑кеңес беру және бірге болуға шақыру дәстүрі ретінде орын алады.
Айта кететін жайт, «көңіл шай» мен «көңіл айту» рәсімдері бір‑бірінен ерекшеленеді: бірінші тұрмыстық қиындық пен реніш жағдайында, ал екіншісі қазалы сәттерде қолданылатын арнайы ғұрып.
Осындай мақалалар қазақтың салт‑дәстүрін жақсы түсінуге, қоғамдағы қатынас құндылықтары мен бауырластықты бағалауға көмектеседі. Бұл ұғым — құрмет пен жанашырлықтың символы әрі қазақ қоғамындағы адамдарға қолдау көрсету әдебі!
Фари
Көңіл шайға қонақтарды шақырғанда үй иесі қандай сөздер айтуы керек?
Назым
«Көңіл шай» – қазақтың адамгершілік, қамқорлық дәстүрінің асыл бір көрінісі. Бұл мақалада түсіндірілгендей, көңіл шай тек той-думан емес, реніш пен қиын сәтте жан-жарыңның қасында болудың, ортақтасудың символы. Әсіресе «көңіл білдіру» мен «көңіл айтудың» арасын ажырату – көпшілік біле бермейтін маңызды жайт. Қазақтың осындай салт-дәстүрлерін сақтау, түсіндіру – ұрпақ тәрбиесіне үлкен үлес. Осындай мақала арқылы ескі дәстүр жаңғырып, жастарға жол сілтеп тұр. Рахмет!