Майлықожа Сұлтанқожаұлы — нақыл сөздері, ойлары және өмірбаяны
Майлықожа Сұлтанқожаұлы нақыл сөздері, ой-толғамдары және автор туралы қысқаша мәлімет осы бетте берілген.
Бұл бетте автордың дәйексөздері, өмірбаяны және басқа бөлімдеріне апаратын ішкі сілтемелер бір жерде жинақталған.
Автор туралы
Майлықожа Сұлтанқожаұлы қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысы Қызылқұм жерінде туып өскен. Әкесі Сұлтанқожа мұсылманша сауатты, шағын дәулетті, көзі ашық, діндар адам болған. Майлықожа әкесінің үйретуімен сауат ашып, кейін өз бетімен көп ізденіп, заманына сай білімді алған.
Майлықожа әке-шешесінен 14 жасында жетім қалып, жоқшылық, мұқтаждық көп көрген. Ержете келе жаттап өлең айтып, өнер жолына түсу арқылы елге танылады.
Ол 20 жас шамасында өлең өнеріне бет бұрады. Ел ақындарымен кездесіп, кейін өзінің сауатын кеңейтіп, шығыс әдебиетін оқуға, оның кейбір үлгілерін жаттап айтып, таратуға қол жеткізеді. Майлықожа 1860 жылдары Сырдан қазіргі Таразға келіп, Сыпатай батырдың асында Сүйінбаймен кездесіп, онымен сөз қағыстырған. Бұл жыр бірінші рет 1929 жылы «Жаңа әдебиет» журналында басылды. Майлықожаның кейбір толғаулары 1883 жылы Ташкентте шыққан «Қырғыз хрестоматиясы» атты жинақта жарық көрген. Олар - «Райымқұлға», «Қасқыр», «Ноғай мырзаға», «Үш жігіт».
Кейбір деректерде Майлықожа Сұлтанқожаұлының өмір сүрген жылдары 1835-1898 деп берілген және оның Сарыағаш ауданында туғаны туралы мәлімет бар.
Автордың бөлімдері
Жарияланған материалдар
Жақсыға айтқан сөзiң ем болады,
Ілмектер: сөз, жақсы, ақыл, надан, кем, жаман, насихат, нақыл, афоризм, қанатты сөздер Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Ақылы надандардың кем болады.
Жамандарға насихат айтқан сөзiң,
Жаңғырыққан шорменен тең болады.
Жақсы әйел - жігіттің кесектен соққан кентіндей,
Ілмектер: әйел, нақыл, афоризм Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Сары майға былғаған алуа, шекер, жентіңдей.
Жаман әйел көп ұйықтар.
Ілмектер: жаман, әйел, ұйқы, нақыл, афоризм Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Көпті көрген ер жігіт - көсем болар төселіп.
Ілмектер: көсем, нақыл, афоризм, жігіт Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Әлемге толса көкірек - ашылар кезі сананың.
Ілмектер: көкірек, сана, нақыл, афоризм Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Өңкей жаман қосылса — шығарады егесті,
Ілмектер: жаман, іс, мәміле Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Мәмілемен іс бітер, бас қосып қалса көп есті.
Бақ пен дәулет тең келсе, адамның толар кемелі.
Ілмектер: бақ, дәулет Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Тумақ — сүннет, өлмек — парыз.
Ілмектер: өмір, адам, өлім Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Атыңа батса алтын ер — атып ұр да, отқа жақ,
Ілмектер: ынтымақ, үлгі, қария Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Ынтымақ-үлгі іздесең — қариясы басшы топқа бақ.
Андысқан мына дүниеде - біреуге-біреу табашы.
Ілмектер: дүние, өмір, туыс, ағайын, алдау Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Жігіттің бағы қайтады - ағайын-жұртын алдаса.
Бақ қонады ұл таңдап,
Ілмектер: бақ, ұл, қонақ, бозбала, бейнет Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Қонақ қонар үй тандап.
Болымы жоқ бозбала,
Бейнеттен қашар бұлтыңдап.
Бағың барда, жігіттер, - тоқталып, сірә, іркілмес,
Ілмектер: өмір, жұрт, жігіт Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Жұрт қарасын қызығып, бәрекелді деп шіркінге.
Көңіл - мейман дүниеге.
Ілмектер: көңіл, мейман Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Сабыр - ақылдың серігі.
Ілмектер: сабыр, ақыл, серік Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Жаман әйел – жігіттің тайдырады табанын,
Ілмектер: жаман, әйел, жігіт, заман Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Тар қылады заманын.
Жақсы әйел – жігіттің жақсы қылар жаманын,
Ұшқыр қылар шабанын.
Алғаның жаман жолықса:
Ілмектер: әйел, киім, жаман Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Үйіңнің іші шаң болар,
Ісіңнің бәрі қам болар.
Сол әлімен тұрмайды,
Киім таңдап паң болар.
Әңгіме, жаңжал қоздырар,
Өзгеден өзін оздырар.
Жиынға киер жібекті,
Тезек теріп тоздырар.
«Қай жеріңнен тойдым» деп,
«Не көрсетіп қойдың» деп,
Тағы өзіңді жазғырар.
Жаман болса әйелің – арманда өтер өмірің,
Ілмектер: жаман, әйел, есек, өмір, арман Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Артылғандай есекке.
Бақ пенен дәулет тең келсе, адамның толар кемелі.
Ілмектер: бақ, дәулет, байлық, адам, кемел Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Дәулет те біреуден көшіп, біреуге қона береді.
Ілмектер: дәулет Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Тіл – өткір найза.
Ілмектер: тіл, өткір Майлықожа Сұлтанқожаұлы
- Азамат Төре (авторлық өңдеу)
- Шәкәрім Құдайбердіұлы
- Азамат Төре
- Абдраманов Арсланбек
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі