Нақыл сөздер
Кейде бір ғана сөз адамның ойын өзгертіп, өмірге деген көзқарасын жаңарта алады. Бұл бөлімде түрлі тақырыптағы ұлағатты сөздер, терең мағыналы нақыл сөздер және адамға ой салатын даналық ойлар жинақталған.
Егер сіз өмір, адам, тәрбие, достық, білім туралы әсерлі ұлағатты сөздер іздесеңіз, осы беттен табасыз. Мұнда мазмұнды нақыл сөздер мен қысқа да нұсқа ойлар тұрақты түрде толықтырылып отырады.
Халық өмірі бір жылдап, он жылдап, хәттә жүз жылдап та емес, мың жылдап саналады. Сондай ұзақ өмірінің ішінде һәр халықтың дағдылы тұтынып келе жатқан сөздері, ол сөздерінің біріне-бірі жалғасып түзілетін дағдылы жолы, жүйесі, қисыны болады. Һәр жұрттың түрінде, тұтынған жолында, мінезінде қандай басқалық болса, тілінде һәм сондай басқалық болады.
Ілмектер: халық, тіл, жұрт Ахмет Байтұрсынұлы
Бір толык əйел фейримен жуынып жатыр екен. Содан үйiне кұрбысы келiп:
Ілмектер: Толық әйел
- Ей, сен жындысың ба, фейримен ыдыс жуады ғой?! - десе, жуынып жатқан əйел:
- Фейри майды кетiредi, - деп естiдiм дептi
Шал мен кемпірдің жаңа түскен келіні есік алдын сыпырмайды екен. Шал мен кемпір өзара келісіп екеуміз таласайық сен “мен сыпырамын” де, мен “жоқ мен сыпырамын” дейін мүмкін келін ұялғаннан мен сыпырамын дейтін шығар депті. Сөйтіп шал мен кемпір сыпырғыны алып таласа бастапты. Мұны көрген келіні келіп “не болды неге таласып жатырсыздар, бір күн сіз сыпырыңыз, бір күн енем сыпырсын” деген екен.
Ілмектер: Шал мен Кемпір
Бұрында бiр ұйғыр бiр жұмыс орнына барып сұраған ғой: "Бұл жерде ұйғырлар жұмыс iстей ма?" деп, бастығы:
Ілмектер: әзіл-қалжың
- Иә, - дептi.
Сонымен бiрнеше жерге барып дәл осылай сұрапты, бәрi: "Иә, жұмыс iстейдi" дептi. Соңында бiр жұмыс орынына барып сұраған ғой: "Бұл жерде ұйғырлар жұмыс iстей ма?" деп, сөйтсе: "Жоқ!" дептi.
Жiгiт сол жерге жұмысқа тұрыпты.
Бiрiншi күнi жұмыс iстемей отыра берiптi.
Екiншi күнi де жұмыс iстемей отыра бергенде бастығы келiп:
- Сен неге жұмыс iстемейсiң? - десе
- Басында мен сендерден сұрадым "ұйғырлар жұмыс iстей ма?" деп, сендер "жоқ" дедiңдер, - дептi.
Бір күні екі ұлу кездесіп қалыпты. Біреуінің арқасында қабыршағы жоқ екен. Қабыршағы бар ұлу:
Ілмектер: әзіл-қалжың
— Саған не болған? десе, екіншісі жасырын түрде:
— Тек ешкімге айтпа - мен үйден кетіп қалдым депті...
Уақытты босқа өткізу - ең ауыр шығын.
Ілмектер: уақыт, шығын Жорж-Луи Бюффон
Ғылыммен неғұрлым көп танысқан сайын, оны солғұрлым жақсы көресің.
Ілмектер: ғылым Николай Чернышевский
Жұрт қайырымдылық жақсы қасиет деп есептесе де, кейде ол мақтаннан, кей-кейде жалқаулықтан, жиі қорқыныштан, ал көбіне үнемі осы үшеуінен қатар туындап жатады.
Ілмектер: қайырымдылық, жалқаулық Франсуа де Ларошфуко
Тіс тимеген шөп жесір, құс қонбаған көл жесір.
Ілмектер: тіс, жесір Асқар Сүлейменов
Ең әуелі ана тілі қажет. Егер ана тілін білмесең, онда сен ол ұлттың баласы емессің. Ана тілін білмей тұрып, ұлт білімін ала алмайсың. Ұлт білімі болмаса, онда әдебиеттің болмайтындығы өзі-ақ белгілі. Әдебиеті жоқ ұлттың, өнері де өршімейді.
Ілмектер: әдебиет, ұлт, ана тілі Ғұмар Қараш
Сөйлегенде сөздің жүйесін, қисынын келтіріп сөйлеу қандай керек болса, жазғанда да сөздің кестесін келтіріп жазу сондай керек.
Ілмектер: сөз, сөйлеу, тіл Ахмет Байтұрсынұлы
Ақыр түбінде қара бұлт ашылып, қазақ жастарының да әлеуметтік теңдікке жететініне, өз елін бақытқа бастар азамат боларына, бүкіл қазақ қауымының қапастан құтыларына сенімім бар.
Ілмектер: қазақ, жастар, сенім, азамат Сұлтанмахмұт Торайғыров
Мәдениетіміздің негізі – білім. Білімге тіл арқылы жетіледі. Білімді жұрттардың тілі бай болады.
Ілмектер: мәдениет, білім, тіл, жұрт, бай Халел Досмұхамедұлы
Тіл – адамның адамдық белгісінің зоры, жұмсайтын қаруының бірі.
Ілмектер: тіл, қару, адам Ахмет Байтұрсынұлы
Кез-келген тіл дерексіздікке (абстракция) құмар. Ал ең таза сөз жүйелілік және семантикалық тұрғыда монополиске айналған сөз.
Ілмектер: тіл, сөз Олжас Сүлейменов
Көпті көрмей көсем болмас.
Ілмектер: көсем, қырғыз мақалы
Жек көретін кісіңнің бөркі – қазанның қабындай.
Ілмектер: жек көру, қырғыз мақалы
Ауру – аздырады,
Ілмектер: ауру, кәрілік, денсаулық, қырғыз мақалы
Кәрілік – тоздырады.
Ас қадірін аш білер.
Ілмектер: ас, қадір, қырғыз мақалы
Көрген шөпті елемеу – көзге зиян.
Ілмектер: шөп, зиян, қырғыз мақалы
Жел болмаса, шөп басы қимылдамас.
Ілмектер: жел, қырғыз мақалы
Ұрының қарасы құрысын.
Ілмектер: ұры, қырғыз мақалы
«Көрдім» деген көп сөз,
Ілмектер: сөз, қырғыз мақалы
«Көрмедім» деген жоқ сөз.
Желден – шаншу жаман,
Ілмектер: жел, сөз, қырғыз мақалы
Сөзден – қаңқу жаман.
Жүктің ауырын нар көтереді.
Ілмектер: нар, жүк, қырғыз мақалы
Ырыстымен оттас бол.
Ілмектер: ырыс, қырғыз мақалы
Атың жақсы болса, алысты жақындатады.
Ілмектер: ат, жақсы, қырғыз мақалы
Көрмеген ой-шұқыр көп.
Ілмектер: қырғыз мақалы
Қасын түзеймін деп, көзін шығарып алды.
Ілмектер: қас, көз, қырғыз мақалы
Жолы болар жігіттің жеңгесі шығар алдынан.
Ілмектер: жол, жігіт, жеңге, қырғыз мақалы
- Нарша Булгакбаев
- Марғұлан Сейсембай
- Әлкей Марғұлан
- Әлкей Марғұлан
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі