Мұқағалидың қарғыс өлеңі
Басталғандай өткен күннің жалғасы,
Төгіліп тұр күн түсіндей алмасы.
Қалғып қалар құс ұйқы боп үйренген,
Бүгін тағы ерте оянды Алматы.
Басталғандай өткен күннің жалғасы,
Төгіліп тұр күн түсіндей алмасы.
Қалғып қалар құс ұйқы боп үйренген,
Бүгін тағы ерте оянды Алматы.
Қонаққа тән ізеттілік білдіріп,
Шәмші отыр жиналғанды күлдіріп.
Шиеліде кездесудің соңында,
Өтінішпен сұрақ қойды бір жігіт.
Ерке самал тербетеді қыр гүлін,
Арқалаумен шаршағандай жыр жүгін.
Бұлт бүркеніп, ашық аспан тұнжырап,
Шымкентте жаңбыр жауып тұр бүгін.
Туған жерге ешкімнің жоқ таласы,
Ауру-дерттің табылады дауасы.
Сары сағым мұнарланып тұратын,
Шәуілдірдің шіркін, таза ауасы!
Шындық сөзді айта алмайтын жасқанып,
Келе жатты «кемелді шақ» басталып.
Қонаевтың тұрған кезі болатын,
Қазақстан Республикасын басқарып.
Шектелмеген, жабылмаған іргесі,
Іргесіздің көп болады кірмесі.
Шымкенттің шетіне кеп тоқтады,
Келе жатқан сығандардың бір көші.
Соғыс бітіп, ел салтанат құрғалы,
Қанша уақыт қарайламай зырлады.
Зерттеп көрсе, біздің қазақ халқында,
Ән аз екен бейбітшілік туралы.
Асқақтаған арман-ойы, қиялы,
Осы өңірден өткен талай зиялы.
Басып өтіп Қызылорда аймағын,
Сыр сылаңдап Аралына құяды.
Ер көңілді кісі еді ақылды,
Түрі айтып тұр, әлденені жасырды.
Бөлектеніп өзгелерге білдірмей,
Бөлмесіне оңашада шақырды.
Кішіпейіл, оған жақын бар адам,
Мінезі бар айнымайтын баладан.
Шақырыпты үйленетін тойына,
Комсомолда хатшы жігіт Қаражан.
Қызылқұмның шөлінде ерні кезерген,
Бір бақытты жаныңменен сезер ме ең.
Оңтүстікте қазақ, өзбек күн кешіп,
Тату-тәтті көрші болған ежелден.
Дарындылық таныттың,
Ән бұлағын ағыттың.
Елін әнмен тербейді,
Кемел шағы шабыттың.
Қызылқұмда басылғандай жал табы,
«Сабан тойы» алда елдің алқалы.
Сары күздің шуақ шашқан бір күні,
Қызу науқан Сырдың егін алқабы.
Алла берген тектілік бар тегінде,
Тектіліктен сал да шығар, серің де.
Шабыттанып, жас таланты ашылып,
Шалқыды әндер сазгер туған елінде.
Мырзашөлде бір оқиға басталып,
Қарсы келе алмай тағы жасқанып.
Баса алмастан іштегі ыза-күйікті,
Мандолинін сабалады бас салып.
Қайтқан құстар көштің бетін түзеді,
Дала кезіп, сары сағым жүзеді.
Жапырақтар алтын нұрға малынған,
Оңтүстіктің әдемі бір күзі еді.
Күндер, күндер неге асығып жарыстың,
Елес беріп оралмайтын алыс күн.
Достарымен жай сейілдей қыдырып,
Жүрген еді жағасында Арыстың.
Абзал жүрек сезе білген жан сырын,
Әлдилейді кейде сырлы таңсық үн.
Бұл жылдары ел аузынан тастамай,
Алты Алашқа аты кеткен Шәмшінің.
Асау толқын жұлқылаған жағаны,
Бүлкілдеген жер тамыры соғады.
Манкенттің ортасынан арындап,
Таудан Ақсу буырқанып ағады.
Жер жаһанға жеткізген бар атағын,
Сталин де өтті өмірден от ағын.
Пленумда Хрущевты сайлады,
ССРО-да хатшысы етіп ЦК-ның.
Қызулы шақ, осылайша басталдың,
Ынтымағы жарасады достардың.
Радиодан шырқап әнші Байғали,
«Қаракөзі» әні болды жастардың.
Қамшы саптай қысқа ғұмыр өтпелі,
Ие жалғыз Жаратушы көктегі.
Із қалдырып өшпейтұғын артына,
Бұл дүниеге кімдер келіп, кетпеді.
Бола алмады офицер де жас маман,
Секілді бір өзін-өзі алдаған.
Музыкалық училищеде оқыды,
Композитор болу еді, арманы – ән.
Алыс қалып өткен күндер сағымды,
Жастық дәурен кемелденді жалынды.
Жеті сынып орысша оқып Арыста,
Жасы келіп, әскерге де алынды.
Елжірейді күн шуағы көктегі,
Сағым жайып, жусан дала көктеді.
Соғыс өрті лаулап тұрған сол жылы,
Шәуілдірдің ерте шықты көктемі.
Көктем шығып, болған айдың аяғы,
Жарқын жазда көлеңкесі саялы.
Туған үйдің шарбағында мәуелі,
Тұт ағашы жапырағын жаяды.
Ешнәрсеге қарайламай зырлаған,
Уақыт дейтін тәкәппарлау бір ғалам.
Ақындарын жылатып та жырлатып,
Өткен еді дүркіреген бір заман.
Талай батыр елде бар,
Шеттен келген ерде бар.
Той базарын қыздырған
Талай қайғы серіде бар.
– Бұл жиынға хан келді,
Бай мен бектер паң келді.
Кілең байлар саба артып,
Бəйбішеменен сəн келді.
Сырға толы шежіресі кешегі,
Ғасырлардан ғасырларға жетеді.
Қаратаудың бір биігі ― Мыңжылқы,
«Қозмалдақ» пен «Сызған» ауылы етегі.
Туырлықтай ту алған Мамай,
Қылышын қанға суарған Мамай,
Жау көргенде қуанған Мамай.
Ертістің басы ер Шаған,
Аяулы анам, жүрегің нұр
Әр күн сайын бізді алаңдар
Дұғада күнде көңілің бізде
Жанымыз жарық, мейірімге толы
– Жиылып келген елдерім,
Ел ішінде ерлерім,
Билер менен бектерім,
Палуан сұлтан, Батыр хан
Қанатым талмас қаршыға –
Жайнап дәурен сүргенім.
Шеңгелім қайтпас шын болат
Шын күйіме түскенде,
Жоғалған заттар жоғалар,
Тоналған заттар тоналар.
Жетімдер кетер шетелге,
Осының бәрін сезгендей,
Әуелден жаным сүйді жыр жазғанды,
Елітіп әуеніне жалын-күйдің.
Жалықпай араладым гүлзарларды,
Гүлдердің шырыны мен нәрін жидым.
- Азамат Төре
- Азамат Төре
- Али Акбар Деһхода
- Али Акбар Деһхода
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі