Ұлағатты сөздер – дана, нақыл, мотивациялық сөздер жинағы
Білетін адам — сүйетін адаммен тең емес,
Ілмектер: Конфуций, білім, қызығушылық, ынта, сүйіспеншілік, шынайы құштарлық, табандылық, кемелдік Конфуций
сүйетін адам — одан шынайы ләззат табатын адаммен тең емес.
知之者不如好之者，好之者不如乐之者。
«Лунь юй» («论语», Әңгімелер мен ойлар), VI кітап
Конфуций мұнда оқу/үйрену/іс-әрекеттің үш деңгейін салыстырады:
知之者 (білетін адам) → тек біледі, түсінеді, міндет деп санайды
好之者 (ұнататын/сүйетін адам) → шынымен қызығады, өз еркімен ізденеді
乐之者 (одан ләззат алатын/қуанатын адам) → ішкі қуанышпен, рахаттанып, өмірлік қажеттілік сияқты шұғылданады
Ең жоғары деңгей — үшінші, яғни 乐之 (ләззат алу, қуану, рахаттану).
Әдепті сақтау – зікірден де жоғары тұрады. Әдепсіз адам Хаққа жете алмайды.
Ілмектер: мінез, Имам Раббани, Әдеп, әдепсіздік, мінез-құлық, Жақсы мінез, Mektûbat Имам Раббани
«Mәктубат» кітабынан
Парыздардың қасында нәпілдердің ешқандай құны жоқ. Теңіздің қасындағы бір тамшы судай бола алмайды.
Ілмектер: Имам Раббани, парыз, нәпіл, құлшылық, Мәктубат, даналық Имам Раббани
Еңбекте кедейлік болмайды.
Ілмектер: Чанакья, Чанакья Нити, еңбек, кедейлік, даналық, еңбекқорлық, Sanskrit proverb, мотивация, әрекет ету, әрекет, тіршілік Чанакья
उद्योगे नास्ति दारिद्र्यम्।
Udyoge nāsti dāridryam.
Өзгені таныған — ақылды, өзін таныған — кемел.
Ілмектер: Лао-цзы, өзін-өзі тану, даналық, күш, жеңу, өзін тану, өз-өзіңді жеңу, рухани қуат Лао-цзы
Өзгені жеңген — күшті, өзін жеңген — шын мықты.
Оригиналы (қытайша, классикалық):
知人者智，自知者明。勝人者有力，自勝者強。
(Zhī rén zhě zhì, zì zhī zhě míng. Shèng rén zhě yǒu lì, zì shèng zhě qiáng.)
Түсіндірме:
知人者智 — басқа адамды түсіну ақылдың белгісі.
自知者明 — өз нәпсісін, әлсіздігін тану — нағыз даналық.
勝人者有力 — біреуден басым түсу — уақытша күш.
自勝者強 — өз-өзіңді жеңу — тұрақты рухани қуат.
Қайдан алынған: «Дао дэ цзин» (道德經 / Tao Te Ching), 33-тарау
Мың шақырымдық жол бір қадамнан басталады.
Ілмектер: Лао-цзы, жол, қадам, Үлкен мақсат, мақсат, әрекет, бастама, бастау, Жетістік, жетістікке жету, табыс, жетістікке жету жолдары Лао-цзы
Оригиналы (қытайша, пиньинь транслитерациясы):
"千里之行，始于足下。"
(Qiān lǐ zhī xíng, shǐ yú zú xià.)
Ағылшынша ең танымал нұсқасы:
"A journey of a thousand miles begins with a single step."
Қайдан алынған (шығу тегі):
Бұл нақыл «Дао де цзин» (道德经, Tao Te Ching / Дао дэ цзин) атты ежелгі қытай философиялық шығармасынан алынған. Бұл кітап таоизмнің негізгі мәтіні болып саналады және оны Лао-цзыға (Laozi / Лао-цзы) жатқызады (шамамен б.з.д. VI ғасыр). Нақты сөз 64-тараудан (Chapter 64) келеді.
Толық контексттегі түпнұсқа қытайша үзінді (64-тарау фрагменті):
合抱之木，生于毫末；
九层之台，起于累土；
千里之行，始于足下。
(Қысқаша: Үлкен ағаш кішкентай өскіннен өседі; тоғыз қабатты мұнара топырақ үйіндісінен басталады; мың ли жолы аяқтың астынан басталады.)
PS: Үлкен мақсатқа жету үшін ұзақ жолды бір қадамнан бастау керек. Кез келген ұлы нәрсе кішкентай әрекеттен, қарапайым бастамадан туады. Кідірме, бір қадам жаса — қалғаны жалғасады.
Өзіңді өзің таны.
Ілмектер: Спарталық Хилон, өзін-өзі тану, ішкі тәртіп, даналық, философиялық ой, рухани кемелдік, Милеттік Фалес, Афиналық Солон Хилон
Оригинал: «Γνῶθι σεαυτόν»
Дельфийлік оракул: Бұл жазу Аполлон ғибадатханасының (Дельфыдағы кіреберіс бөлігінде) қабырғасына ойылып жазылған.
Жеті данышпан: Авторлық көбінесе ежелгі Грекияның «жеті данышпанының» біріне телінеді — ең жиі Милеттік Фалеске, Спарталық Хилонға немесе Афиналық Солонға. Аңыз бойынша, данышпандар Дельфыға жиналып, бұл ойды Аполлонға тарту ретінде жеткізген.
Сократ: Бұл сөз Сократ философиясының ұранына айналған. Ол өз әңгімелерінің бастамасы ретінде қолданған, адам алдымен әлем құрылымын зерттеуге кіріспес бұрын, өз табиғаты мен білімінің шектерін түсінуі тиіс деп айтқан.
Платон: Ол бұл нақылды жиі диалогтарында келтірген (мысалы, «Алкивиад I» және «Протагор» еңбектерінде), оны мәңгілік жанын тануға шақыратын ой ретінде түсіндірген.
Латын тілінде: Бұл өрнек Nosce te ipsum деп айтылады.
Өз-өзіңді жеңу — жеңістердің ең біріншісі әрі ең жақсысы, ал өз-өзіңнен жеңілу — жеңілістердің ішіндегі ең ұяттысы және ең жаманы.
Ілмектер: өзін-өзі жеңу, ішкі тәртіп, ерік-жігер, мораль, рухани күш, Платон, жеңіс, жеңіліс, күрес, нәпсі, әлсіздік, тәртіпсіздік, өзіндік тәртіп Платон
Оригинал (ежелгі грекше):
...τὸ νικᾶν αὐτὸν αὑτὸν πασῶν νικῶν πρώτη τε καὶ ἀρίστη, τὸ δὲ ἡττᾶσθαι αὐτὸν ὑφ’ ἑαυτοῦ πάντων αἴσχιστόν τε ἅμα καὶ κάκιστον.
Алынған жері:
«Заңдар» (Nomoi / Laws), I кітап, 626e–627a
Ұлы компаниялар – ұлы өнімдерге негізделеді.
Ілмектер: Илон Маск, нақыл сөз, өнім сапасы, кәсіпкерлік философия, компания табысы, технологиялық прогресс, бизнес стратегиясы, мотивациялық сөз Илон Маск
“Great companies are built on great products.”
Қайдан алынған:
Tesla және SpaceX сұхбаттары, 2014 ж.
«Ей, дүние! Сенің істерің ғажайып толы,
Ілмектер: парсы нақыл сөзі, Фирдоуси, Шахнаме, әрекет пен жауапкершілік, өмір философиясы, тарихи даналық, мағыналы нақыл Фирдауси
Жақсылығың да, жамандығың да — өз ізің».
Оригинал (парсыша):
«جهانا شگفتی ز کردار تست
همه نیک و بد یادگار تست»
Қайдан алынған:
«Шахнаме» дастаны — парсы халқының тарихи-философиялық эпосы
Кедей — малы аз адам емес, кедей — ақылы аз адам.
Ілмектер: араб нақыл сөзі, Әл-Жахиз, зайырлы ойшыл, ақыл туралы сөз, адам құндылығы, философиялық даналық, мағыналы нақыл Әл-Жахиз
«ليسَ الفقيرُ مَن قلَّ مالُهُ، بل الفقيرُ مَن قلَّ عقلُهُ»
Қайдан алынған:
Әл-Жахиздің әлеуметтік-философиялық трактаттары мен эсселерінен (IX ғасыр, Аббаси дәуірі)
PS: Бұл сөз адамның қадірі байлықпен емес, ақыл-парасатпен өлшенетінін айтады. Ақылсыздық – шынайы кедейлік, ал ойлы адам кез келген жағдайда өз жолын таба алады.
Өмірдің сапасы – біздің ойларымыздың сапасына байланысты.
Ілмектер: нақыл сөз, Марк Аврелий, стоицизм, ой мен өмір, философиялық даналық, мағыналы сөз, дұрыс ой, ішкі ой, ой Марк Аврелий
«Ἡ τοῦ βίου ποιότης τῶν λογισμῶν ἡμῶν ἐστίν.»
Қайдан алынған: «Өз-өзіңе толғаныс» (Meditations), II кітап
PS: Адамның өмірді қалай қабылдайтыны оның ішкі ойлау жүйесіне тәуелді; дұрыс ой – тыныш өмірдің кілті.
Өміріңнің қалған бөлігін — өз қолыңда бар нәрселерге ғана жұмса.
Ілмектер: жауапкершілік, саналы таңдау, уақытты бағалау, ішкі тыныштық, даналық, өмірлік қағида, өзін-өзі дамыту, Марк Аврелий Марк Аврелий
“You have power over your mind — not outside events. Realize this, and you will find strength.”
Қайдан алынған: «Өзіңе арналған толғаныстар» (Meditationes), II кітап
Бұл сөйлем дәл Марк Аврелийдің Meditations кітабында кездеседі және оның негізгі стоикалық қағидаларын қысқа әрі нақты жеткізеді: біздің ішкі әлеміміз (ның ойымыз, сезімдеріміз, реакцияларымыз) біздің бақылауымызда, ал сыртқы оқиғалар біздің бақылауымыздан тыс.
PS: Өмірдің бір кезеңінен кейін адам бәрін бақылап, бәрін өзгерте алмайтынын түсінеді. Сол кезде күш-қуатты бос уайымға емес, өз еркің мен таңдауыңа тәуелді істерге бағыттау — ішкі тыныштық пен саналы өмірдің кілті.
Қиындықтың дәл ортасында мүмкіндік жатады.
Ілмектер: қиындық, мүмкіндік, өмір сабақтары, мотивация, табандылық, ойлау жүйесі, Альберт Эйнштейн, жаңа жол, жаңа мүмкіндік Альберт Эйнштейн
1930-жылдардағы ой-толғамдары мен сұхбаттарында айтылған афоризм ретінде кең тараған.
Оригиналы: In the middle of difficulty lies opportunity.
PS: Әрбір қиын жағдай — адамды шыңдайтын әрі жаңа жол, жаңа мүмкіндік ашатын сынақ. Қиындыққа дұрыс көзқараспен қарау табысқа бастайды.
Өмір — велосипед тебумен тең. Тепе-теңдікті сақтау үшін үнемі қозғалыста болу керек.
Ілмектер: даму, әрекет, өмір философиясы, мотивация, табандылық, Альберт Эйнштейн, қозғалыс, өрлеу, алға жылжу Альберт Эйнштейн
1930 жылы ұлы Эдуард Эйнштейнге жазған хатынан.
Оригиналы: Life is like riding a bicycle. To keep your balance, you must keep moving.
Ұлы адам болуды күтпей, қазір ұлы болыңыз.
Ілмектер: әрекет, ұлылық, мотивация, Жетістік, кейінге қалдыру, инспирация, дәл қазір істеу, мақсат, жауапкершілік, іс-әрекет Финли Питер Данн
"Do not wait to be a great man; be a great man now."
Бұл сөздер әртүрлі дәйексөздер жинақтарында кездеседі және көбіне Финли Питер Данның сатиралық жазбаларымен байланыстырылады.
PS: Адам өмірде өз мақсатына жетуді немесе пайдалы істерді кейінге қалдырмауы керек. Ұлылық пен маңызды әрекеттерді дәл қазір бастау керек, әрбір сәтті жауапкершілікпен өткізіп, нақты іс-әрекет жасау арқылы жүзеге асыруға болады.
Өмір — өзіңді табу емес, өзіңді қалыптастыру.
Ілмектер: тұлға, өзін дамыту, өмір ұстаным, еркіндік, Адам, тағдыр, афоризм, өзіңді табу, өзіңді қалыптастыру Бернард Шоу
Нақыл сөз (ағылшынша): “Life isn’t about finding yourself. Life is about creating yourself.”
Қайдан алынған: Шоудың эсселері мен сұхбаттарында бекіген афоризм
Нақты дереккөз: Oxford Reference — Bernard Shaw Quotes
PS: Адам тағдыры дайын күйде берілмейді, ол жасалады.
Жағдайды өзгерте алмасақ, бізден өзімізді өзгерту талап етіледі.
Ілмектер: психология, өмір мәні, жауапкершілік, Рух, жағдай, өзгеріс, өзгеру Виктор Франкл
Нақыл сөз (ағылшынша): “When we are no longer able to change a situation, we are challenged to change ourselves.”
Қайдан алынған: Man’s Search for Meaning (1946)
Нақты дереккөз: Viktor Frankl Institute — Quotation Archive
Өміріңнің бақыты — ойларыңның сапасына байланысты.
Ілмектер: стоицизм, ойлар, бақыт, Ой тазалығы, позитив Марк Аврелий
Нақыл сөз (ағылшынша): “The happiness of your life depends upon the quality of your thoughts.”
Дереккөз: Бұл тұжырым Meditations атты еңбектен алынған дүниетанымдық мағынадағы сөз ретінде танымал (көбіне цитата түрінде таратылған, оның түпнұсқа мағынасы ойларымыз бен ішкі бағдарымызға негізделген).
PS: Ойларымыздың тазалығы мен бағыттылығы біздің бақытымыз бен ішкі тыныштығымызға тікелей әсер етеді.
Адамның қадірі — оның мінезімен өлшенеді.
Ілмектер: мінез, адамгершілік, тәрбие, Әдеп Имам Әбу Ханифа
Қателікті мойындамау — одан да үлкен қателік.
Ілмектер: даму, қателік, адалдық, даналық, Конфуций, Лунь юй Конфуций
Дерегі: Лунь юй
Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста — сонда толық боласың елден бөлек.
Ілмектер: кемел адам, ақыл, жүрек, қайрат, Абай, кемелдену Абай Құнанбайұлы
Дерегі: 17-қара сөз
Мағынасы: Ақыл, ерік пен мейірім тең болса ғана адам кемелденеді.
Маңыздысы – сұрақ қоюды тоқтатпау.
Ілмектер: даму, жаңалықтың бастауы, ойлану, күмәндану, шындық, ақиқат, сұрақ, ізденіс Альберт Эйнштейн
Дерегі: Эйнштейннің ғылыми-философиялық сұхбаттарынан
Мағынасы: Даму мен жаңалықтың бастауы – ойлану мен күмәндану.
Сабыр – әрбір шынайы күштің бастауы.
Ілмектер: Сабыр, шынайы күш, күш, мықтылық, мінез-құлық, мінез Жалаладдин Руми
Өзіңді жойған күні жаңа өмірің басталады.
Ілмектер: Жаңа өмір, өзгеріс, өзгеру, өзіңді өзгерту, даму Жалаладдин Руми
Ең басты назар – азаматтарымыздың қажеттілігі әрдайым басты назарда болуы керек.
Ілмектер: қажеттілік, халық, экономика, әлеуметтік саясат, ел, Қоғам Қасым-Жомарт Тоқаев
Елдегі тұрақтылық пен тыныштық – бірлік пен келісімнің жемісі.
Ілмектер: ел, тұрақтылық, тыныштық, бірлік, келісім Қасым-Жомарт Тоқаев
Уақыт ең әділ төреші екенін ұмытпайық.
Ілмектер: уақыт, әділ, төреші Қасым-Жомарт Тоқаев
Зұлымдықтың жеңуі үшін жақсы адамдардың ештеңе істемеуі жеткілікті.
Ілмектер: зұлымдық, жаман, үнсіз қалу, үнсіздік, немқұрайлылық, бейтараптық, жауапкершілік, жақсы адамдар Эдмунд Бёрк
Мағынасы:
Зұлымдықты күшейтетін басты себеп — тек жаман адамдардың әрекеті емес, оған қарсы тұрмаған, үнсіз қалған жақсы адамдардың немқұрайлылығы. Үнсіз қалу — бейтараптық емес, ол да жауапкершілік.
— Эдмунд Бёркке телінетін нақыл
Өз тұлғаңа да, басқаның тұлғасына да қатысты адамзатқа әрқашан мақсат ретінде қара, оған ешқашан құрал ретінде қарама.
Ілмектер: адам құқығы, ар-ождан, этика, Адамгершілік, тұлға, мақсат, құрал, этика, Кант, императив, құндылық, қадір-қасиет, борыш Иммануил Кант
Мағыналық (философиялық) аудармасы:
«Өзіңе де, өзгеге де адам ретінде, тек мақсат деп қара; ешқашан адамды өз мүддеңе жетудің құралы ретінде пайдаланба».
Қысқаша нұсқасы:
«Адамға құрал деп емес, мақсат деп қара».
Act in such a way that you treat humanity, whether in your own person or in that of another, always as an end and never merely as a means.
Дереккөзі:
Иммануил Кант, «Мораль метафизикасының негіздемесі»
(Grundlegung zur Metaphysik der Sitten, 1785)
- Азамат Төре (авторлық өңдеу)
- Шәкәрім Құдайбердіұлы
- Азамат Төре
- Абдраманов Арсланбек
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі