Биология сабағы.
Ілмектер: биология, сабақ, Мұғалім
— Өмірбаев, қаңқа не үшін қажет?
— Тері түсіп қалмау үшін, апай.
Қожанасырдың күнде әр нәрсені сұрай беретін бір көршісі бар екен. Бір күні көршісі есегін сұрап келіпті.
Ілмектер: Қожанасыр, көрші, есек
Сонда Қожанасыр ашуланып:
— Есек жоқ, — депті.
Көршісі кетіп бара жатқанда, қорадағы есек ақырып қоя береді.
Көршісі сонда:
— Ау, Қожанасыр, «есек жоқ» дегенің қайда? Есегің қораңда аңырап тұр ғой, — депті.
Қожанасыр оған:
— Шыншыл көршіңе сенбегенде, ақымақ есекке сеніп тұрсың ба? — депті.
Мұғалім:
Ілмектер: Сабын, Мұғалім, Оқушы
— Табиғаттың негізгі төрт элементін ата! — деді.
Оқушы:
— Жер, ауа, от…
Мұғалім:
— Енді біреуі қандай? Білмейсің бе? Тамақтың алдында қолыңды немен жуасың?
Оқушы:
— Таптым, сабынмен!
— Қыс болса да жаңбыр жауып тұр, — деген әжесінің сөзін үш жасар Қайрат іліп әкетіп:
Ілмектер: қыс, бала, Жаңбыр
— Аспандағы қар еріп, содан кейін ағып тұрған шығар, — деді.
Бір адам киви алу үшін дүкенге келеді, бірақ қандай жеміс алатынын ұмытып қалады.
Ілмектер: киви, дүкен, жеміс
Сонда ол дүкеншіге:
— Маған жүн өсіп кеткен картоп беріңізші, — депті.
Бір студент емтихан тапсырып жатыр екен.
Ілмектер: Арыстан, емтихан, студент, Мұғалім
Мұғалім:
— Екі жыртқыш аңды ата, — депті.
Студент:
— Арыстан, жолбарыс.
Мұғалім:
— Енді бес жыртқыш аңды ата, — депті.
Студент:
— Екі арыстан, үш жолбарыс…
Баяғыда екі жалқау болыпты. Жалқаулықтары соншалықты — тіпті еріндерін қимылдатуға да ерінеді екен. Күндердің бір күнінде екеуі алма ағашының түбінде жатып, бірінің көзі көк алмаға түсіпті де:
Ілмектер: жалқау, еріншек, алма
— Алма, піс те аузыма түс! — депті.
Сонда екіншісі оған:
— Ерінбей-жалықпай соны қалай айттың? — депті.
Төсек тартып жатқан төреші өлер алдында патшаны шақырып:
Ілмектер: патша, тентек, ақылды
- Мен енді өлейін деп жатырмын. Төрешілікті саған тастап кетіп барамын.
- Мен қалайша дауларды шеше аламын?
- Еш уайымдама. Егер алдыңа ақылды адам мен тентек келсе, әуелі ақылдыны тыңда, сосын шешімін соған қарап бер. Егер екі тентек келсе, мәселесін сот төрағалары-ақ шешіп тастайды.
- Жарайды. Егер екі ақылды келсе ше?
- Өй, болмайтын әңгіме ғой. Қырық жылдан бері төреші болып, екі ақылдының келгенін көрмеппін.
Қыдырдың бірі -
Ілмектер: Қыдыр, бақыт, ырыс, Сәттілік
Көлденең көк атты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
"Қыдырдың бірі - Көлденең көк атты" мақалы қазақ халқында кездесетін сөз тіркестерінің бірі. Бұл мақалда "Қыдыр" – бақыт пен жақсылықтың, ырыс пен берекенің символы ретінде қабылданады. Ал "көлденең көк атты" дегеніміз – күтпеген жерден пайда болатын, әдеттен тыс жағдай немесе бір белгісіз адамның арқасында келетін өзгерістерді меңзеп тұр.
Мақалдың мағынасы – бақыт, ырыс, немесе сәттілік күтпеген жерден, күтпеген адам арқылы қол жеткізілетінін білдіреді. Яғни, жақсылықты, сәттілікті бір жерден күтсең де, ол мүлдем басқа бет-бейнемен, күтпеген жағдайда келе алатынын аңғартады. Бұл қазақ мәдениетінде кездейсоқ сәттіліктің, тосын сыйдың маңызын көрсетеді.
Ұлы компаниялар – ұлы өнімдерге негізделеді.
Ілмектер: Илон Маск, нақыл сөз, өнім сапасы, кәсіпкерлік философия, компания табысы, технологиялық прогресс, бизнес стратегиясы, мотивациялық сөз Илон Маск
“Great companies are built on great products.”
Қайдан алынған:
Tesla және SpaceX сұхбаттары, 2014 ж.
«Ей, дүние! Сенің істерің ғажайып толы,
Ілмектер: парсы нақыл сөзі, Фирдоуси, Шахнаме, әрекет пен жауапкершілік, өмір философиясы, тарихи даналық, мағыналы нақыл Фирдауси
Жақсылығың да, жамандығың да — өз ізің».
Оригинал (парсыша):
«جهانا شگفتی ز کردار تست
همه نیک و بد یادگار تست»
Қайдан алынған:
«Шахнаме» дастаны — парсы халқының тарихи-философиялық эпосы
Кедей — малы аз адам емес, кедей — ақылы аз адам.
Ілмектер: араб нақыл сөзі, Әл-Жахиз, зайырлы ойшыл, ақыл туралы сөз, адам құндылығы, философиялық даналық, мағыналы нақыл Әл-Жахиз
«ليسَ الفقيرُ مَن قلَّ مالُهُ، بل الفقيرُ مَن قلَّ عقلُهُ»
Қайдан алынған:
Әл-Жахиздің әлеуметтік-философиялық трактаттары мен эсселерінен (IX ғасыр, Аббаси дәуірі)
PS: Бұл сөз адамның қадірі байлықпен емес, ақыл-парасатпен өлшенетінін айтады. Ақылсыздық – шынайы кедейлік, ал ойлы адам кез келген жағдайда өз жолын таба алады.
Өмірдің сапасы – біздің ойларымыздың сапасына байланысты.
Ілмектер: нақыл сөз, Марк Аврелий, стоицизм, ой мен өмір, философиялық даналық, мағыналы сөз, дұрыс ой, ішкі ой, ой Марк Аврелий
«Ἡ τοῦ βίου ποιότης τῶν λογισμῶν ἡμῶν ἐστίν.»
Қайдан алынған: «Өз-өзіңе толғаныс» (Meditations), II кітап
PS: Адамның өмірді қалай қабылдайтыны оның ішкі ойлау жүйесіне тәуелді; дұрыс ой – тыныш өмірдің кілті.
Өміріңнің қалған бөлігін — өз қолыңда бар нәрселерге ғана жұмса.
Ілмектер: жауапкершілік, саналы таңдау, уақытты бағалау, ішкі тыныштық, даналық, өмірлік қағида, өзін-өзі дамыту, Марк Аврелий Марк Аврелий
“You have power over your mind — not outside events. Realize this, and you will find strength.”
Қайдан алынған: «Өзіңе арналған толғаныстар» (Meditationes), II кітап
Бұл сөйлем дәл Марк Аврелийдің Meditations кітабында кездеседі және оның негізгі стоикалық қағидаларын қысқа әрі нақты жеткізеді: біздің ішкі әлеміміз (ның ойымыз, сезімдеріміз, реакцияларымыз) біздің бақылауымызда, ал сыртқы оқиғалар біздің бақылауымыздан тыс.
PS: Өмірдің бір кезеңінен кейін адам бәрін бақылап, бәрін өзгерте алмайтынын түсінеді. Сол кезде күш-қуатты бос уайымға емес, өз еркің мен таңдауыңа тәуелді істерге бағыттау — ішкі тыныштық пен саналы өмірдің кілті.
Қиындықтың дәл ортасында мүмкіндік жатады.
Ілмектер: қиындық, мүмкіндік, өмір сабақтары, мотивация, табандылық, ойлау жүйесі, Альберт Эйнштейн, жаңа жол, жаңа мүмкіндік Альберт Эйнштейн
1930-жылдардағы ой-толғамдары мен сұхбаттарында айтылған афоризм ретінде кең тараған.
Оригиналы: In the middle of difficulty lies opportunity.
PS: Әрбір қиын жағдай — адамды шыңдайтын әрі жаңа жол, жаңа мүмкіндік ашатын сынақ. Қиындыққа дұрыс көзқараспен қарау табысқа бастайды.
Өмір — велосипед тебумен тең. Тепе-теңдікті сақтау үшін үнемі қозғалыста болу керек.
Ілмектер: даму, әрекет, өмір философиясы, мотивация, табандылық, Альберт Эйнштейн, қозғалыс, өрлеу, алға жылжу Альберт Эйнштейн
1930 жылы ұлы Эдуард Эйнштейнге жазған хатынан.
Оригиналы: Life is like riding a bicycle. To keep your balance, you must keep moving.
Ұлы адам болуды күтпей, қазір ұлы болыңыз.
Ілмектер: әрекет, ұлылық, мотивация, Жетістік, кейінге қалдыру, инспирация, дәл қазір істеу, мақсат, жауапкершілік, іс-әрекет Финли Питер Данн
"Do not wait to be a great man; be a great man now."
Бұл сөздер әртүрлі дәйексөздер жинақтарында кездеседі және көбіне Финли Питер Данның сатиралық жазбаларымен байланыстырылады.
PS: Адам өмірде өз мақсатына жетуді немесе пайдалы істерді кейінге қалдырмауы керек. Ұлылық пен маңызды әрекеттерді дәл қазір бастау керек, әрбір сәтті жауапкершілікпен өткізіп, нақты іс-әрекет жасау арқылы жүзеге асыруға болады.
Өмір — өзіңді табу емес, өзіңді қалыптастыру.
Ілмектер: тұлға, өзін дамыту, өмір ұстаным, еркіндік, Адам, тағдыр, афоризм, өзіңді табу, өзіңді қалыптастыру Бернард Шоу
Нақыл сөз (ағылшынша): “Life isn’t about finding yourself. Life is about creating yourself.”
Қайдан алынған: Шоудың эсселері мен сұхбаттарында бекіген афоризм
Нақты дереккөз: Oxford Reference — Bernard Shaw Quotes
PS: Адам тағдыры дайын күйде берілмейді, ол жасалады.
Жағдайды өзгерте алмасақ, бізден өзімізді өзгерту талап етіледі.
Ілмектер: психология, өмір мәні, жауапкершілік, Рух, жағдай, өзгеріс, өзгеру Виктор Франкл
Нақыл сөз (ағылшынша): “When we are no longer able to change a situation, we are challenged to change ourselves.”
Қайдан алынған: Man’s Search for Meaning (1946)
Нақты дереккөз: Viktor Frankl Institute — Quotation Archive
Өміріңнің бақыты — ойларыңның сапасына байланысты.
Ілмектер: стоицизм, ойлар, бақыт, Ой тазалығы, позитив Марк Аврелий
Нақыл сөз (ағылшынша): “The happiness of your life depends upon the quality of your thoughts.”
Дереккөз: Бұл тұжырым Meditations атты еңбектен алынған дүниетанымдық мағынадағы сөз ретінде танымал (көбіне цитата түрінде таратылған, оның түпнұсқа мағынасы ойларымыз бен ішкі бағдарымызға негізделген).
PS: Ойларымыздың тазалығы мен бағыттылығы біздің бақытымыз бен ішкі тыныштығымызға тікелей әсер етеді.
Адамның қадірі — оның мінезімен өлшенеді.
Ілмектер: мінез, адамгершілік, тәрбие, Әдеп Имам Әбу Ханифа
Қателікті мойындамау — одан да үлкен қателік.
Ілмектер: даму, қателік, адалдық, даналық, Конфуций, Лунь юй Конфуций
Дерегі: Лунь юй
Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста — сонда толық боласың елден бөлек.
Ілмектер: кемел адам, ақыл, жүрек, қайрат, Абай, кемелдену Абай Құнанбайұлы
Дерегі: 17-қара сөз
Мағынасы: Ақыл, ерік пен мейірім тең болса ғана адам кемелденеді.
Маңыздысы – сұрақ қоюды тоқтатпау.
Ілмектер: даму, жаңалықтың бастауы, ойлану, күмәндану, шындық, ақиқат, сұрақ, ізденіс Альберт Эйнштейн
Дерегі: Эйнштейннің ғылыми-философиялық сұхбаттарынан
Мағынасы: Даму мен жаңалықтың бастауы – ойлану мен күмәндану.
Сабыр – әрбір шынайы күштің бастауы.
Ілмектер: Сабыр, шынайы күш, күш, мықтылық, мінез-құлық, мінез Жалаладдин Руми
Өзіңді жойған күні жаңа өмірің басталады.
Ілмектер: Жаңа өмір, өзгеріс, өзгеру, өзіңді өзгерту, даму Жалаладдин Руми
Ең басты назар – азаматтарымыздың қажеттілігі әрдайым басты назарда болуы керек.
Ілмектер: қажеттілік, халық, экономика, әлеуметтік саясат, ел, Қоғам Қасым-Жомарт Тоқаев
Елдегі тұрақтылық пен тыныштық – бірлік пен келісімнің жемісі.
Ілмектер: ел, тұрақтылық, тыныштық, бірлік, келісім Қасым-Жомарт Тоқаев
Уақыт ең әділ төреші екенін ұмытпайық.
Ілмектер: уақыт, әділ, төреші Қасым-Жомарт Тоқаев
Зұлымдықтың жеңуі үшін жақсы адамдардың ештеңе істемеуі жеткілікті.
Ілмектер: зұлымдық, жаман, үнсіз қалу, үнсіздік, немқұрайлылық, бейтараптық, жауапкершілік, жақсы адамдар Эдмунд Бёрк
Мағынасы:
Зұлымдықты күшейтетін басты себеп — тек жаман адамдардың әрекеті емес, оған қарсы тұрмаған, үнсіз қалған жақсы адамдардың немқұрайлылығы. Үнсіз қалу — бейтараптық емес, ол да жауапкершілік.
— Эдмунд Бёркке телінетін нақыл
- Азамат Төре
- Азамат Төре
- Али Акбар Деһхода
- Али Акбар Деһхода
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі