Табиғат туралы жұмбақтар – 12-бет


Жинап тозаң, түйірді,
Аспан ұршық иірді.



Боз шудадай түр-өңі,
Қол-аяқсыз жүреді;
Аттап бассаң бір елі,
Көзді байлар түнегі.



Тұнығынан көк көлдің
Сөнбей жатқан шоқ көрдім.



Қантқа ұқсас ақтығым,
Қыспен бірге шаттығым.
Күннің көзі жылынса,
Басылады аптығым.



Шуда-мамық көктегі
Інжу-маржан төккені.



Көлде жүзген көп қайық,
Бір қарасам, жоқ, ғайып.



Ақ моншағым үзілді,
Қара жерге тізілді.



Бірде доп та
Бірде орақ.
Күндіз жоқ та,
Түнге қонақ.



Көркі қызыл, жасылды,
Көпір көкке асылды.



Дауыл дәнді ұшырып,
Шарлар жауды аспаннан.
Шекемізді ісіріп,
Қаштық үйге сасқаннан.



Ортасында діңгегі бар,
Толып жатқан ілгегі бар.



Шөп үстінде қалтырап,
Моншақ жатыр жалтырап.



Жер астынан су шығарып аспанға,
Мәз болады моншақтарын шашқанға.



Қақпаларды ашады,
Жапырақты шашады.
Балалардың қалпағын
Жұлып алып қашады.



Түрлі сәуле төгілген,
Көпір көкте керілген.



Біреуі от болып жанып тұр,
Жарығы ғаламат – анық бұл.
Біреуі тек қана жарқырап,
Қуатты жарықтан алып тұр.



Бір-біріне жете алмай,
Бірін бірі басып-озып кете алмай,
Екі мықты жағаласып келеді
Шекарадан өте алмай.



Алыстан «Айдын көл» дейсің,
Жақын барсаң, көрмейсің.



Санының жоқ есебі,
Көлемі тез өседі.
Ұстай қалса ашуы,
Түйдек-түйдек көшеді.
Кетпесе тек сұйылып,
Қара жерге шүйіліп.
Ақырады айбармен,
От қамшысын үйіріп.
Өңі қара түнектей,
Желкілдейді үлектей.
Түседі ақыр аспаннан,
Сансыз ұзын жібектей.
Кезсе дала – қаланы,
Қуанып ел қалады.
Сондай сәтте көз жасын,
Төгіп-төгіп алады.
Жердің шөлін қандырып,
Тірлік бағын жандырып –
Кетеді,
Бұл кәдімгі?



Ақ көбелек секілді,
Жерге жылдам жетуді,
Аңсай ма екен?
Төпелеп.
Түсіп көктен төтелеп,
Қыстыгүні жауады,
Тазартады ауаны.
Көк аспанның еркесі,
Жердің аппақ көрпесі.
Жұмсақтығы мақпал,
Ол кәдімгі?



Аспан – атам егілді,
Қабырғасы сөгілді.
Жанарынан санақсыз,
Жас тамшысы төгілді.
Жердің беті әп-сәтте,
Ақ маржанға көмілді,
Күн шыққанда дидары,
Ғайып болды, не білді?



Жылт-жылт етіп жыланша сумаңдайды,
Қысы-жазы жортса да қиналмайды.
Күллі жанды, жансызды қандырса да,
Ешкімге де бәлсініп бұлданбайды.
Он сегіз мың ғаламда ол болмаса,
Адамзатта жасайтын күй қалмайды.



Тамсандырып кіршіксіз келбетіне,
Қыс күндері қонады жер бетіне.
Көктем келсе елжіреп, қара жердің,
Кіріп кетер қойнына – кеудесіне.



Су ма десең су емес,
Бу ма десең бу емес.
Көшіп жатыр далада,
Толқын-толқын бір елес.



Айдаһардың арқасына жатып ап,
Күн суыса шыға келер шатынап.
Бірақтағы, жоғалады зым-зыя,
Көктем келіп бусанғанда атырап.



Қусаң мойын бұрмайды,
Қайрасаң да тұрмайды.
Қашан шаршап біткенше,
Ескеуілдеп тынбайды.
Ол келгенде теректер,
Бас шұлғысып шулайды.



Көзіңе көрінбейді, ысқырады,
Еліріп кейде қатты ышқынады.
Өзінің болмаса да қол-аяғы,
Жолыққан бар нәрсеге күш қылады.



Түнде сөнемін,
Таңертең қайтып келемін.



Күмбірлетіп тау ішін,
Қайталанды дауысым.



Дауысынды қайталап жырақта,
Айнытпай жеткізер құлаққа.


Жұмбақ бөлімдері мен түрлері