Табиғат туралы жұмбақтар – 12-бет


Сарайдың сансыз шырағы,
Нұр шашып, самсап тұрады.



Көк төрiнде жоғары,
Iлулi тұр атамның
Сапталмаған орағы.



Бейнесi суда дiрiлдейдi,
Қармаққа бiрақ iлiнбейдi.



Орақ болып туады,
Табақ болып тынады.



Алып мұхит – ақ алау,
Шетi шексiз жағалау.



Тұрғанымен жырақ өзi,
Таусылмайтын шырақ көзi.



Екi доп ауысты,
Бiр шеңбердi тауысты.



Ғаламның шырағы не?
Адамның шырағы не?



Күн мен түннiң кеңдiгiн,
Жер шарының ендiгiн,
Қаә бөлiп тұр тепе-тең,
Жұмыр жердiң белдiгi.



Алауға оранып,
Көкке өрлеп шығады.
Бiр айналып оралып,
Көкжиекке бұғады.



Үлкен алтын табақтан,
Әлемге нұр таратқан.



Мекенi көкте екi ару,
Бiр-бiрiн көруге зәру.



Әлемнiң бар екi күзетшiсi;
Бiрi – күндiз тынығады,
Бiрi – түнде тынығады.



Айдалада көк шатыр,
Көк шатырда
Қызыл көздi шал жатыр.



Қос алып көз,
Бiрi – жарықта көредi,
Бiрi қараңғыда көредi.



Жайғаным түктi кiлем,
Iлгенiм – тықыр кiлем.



Күмбез сынды кең сарай,
Еш жерде жоқ тен сарай.



Тiршiлiк аусар тек,
Ұстасаң қауқар жоқ,
Айналам қоршау көк,
Одан асқан кәусар жоқ.



Төрiнде тұр нұр көзi,
Жердiң биiк күмбезi.



Көкжиегi тұйық дөң,
Шатыр тiккен биiк кең.



Қара батпақ, қара батпақ,
Жанады от ғып жақсақ.
Алады елдің бәрі
Қайғы улап жайды
Алтынға көп ғып сатсақ.



Аспанға жайып қойған
Ақ мақтам ғайып болған.



Түндегі көп шырақты жағып кеткен
Кім келіп таң алдына алып кеткен?



Шымылдық ішінде қап-қара
Ұйықтап жат, дала, жат, қала.



Төбесінде даланың
Төбесінде қаланың
Аяғы жоқ –
Жүреді,
Езуі жоқ –
Күледі.



Киіз үйімнің төбесі
Түбітке толы. О несі?



Ақ көбелек қонды,
Құстар енді тонды.



Қозғалып жүрер жортақ шам,
Барлығымызға ортақ шам.



Жапырақты бояды,
Атырапты бояды.
Бояп-бояп барлығын
Сап-сары ғып қояды.



Сырылдатады шәйнегін,
Ұнатпаса да жұрт, мейлі.
Тереземіздің әйнегін
Жуады,
Бірақ сүртпейді.



Гүл-гүл жайнап жер, аспан,
Гүрілдейді сайда өзен.
Гүлжазира жарасқан
Гүлдерімен қай кезен?



Қыста ғана болады,
Ұстасаң қолың тоңады.



Сатайын десем ауыр кілем,
Сатпайын десем тәуір кілем



Көк жиекті шай табақта,
Алтын алма тербеледі.
Кейде бүркер алма жүзін,
Ұлпа мақта перделер.



Тең, тең, тең киіз,
Екі ортасы кең киіз.



Дүниеде бір қарбыз бар солмайтұғын,
Жаз шіріп, қыста үсіп тоңбайтұғын.
Жаһанның жерін, суын, жәндіктерін,
Іші кең бәрін салса толмайтұғын.



Қонақтап күнде қонар су бетіне,
Сүйсінер барлық адам келбетіне.
Тұлғасы су ішінде көрінеді,
Таңырқап қарап тұрсам суретіне.



Әуеден күбі түсті,
Күбінің түбі түсті.



Қанаты жоқ – ұшады,
Аяғы жоқ – қашады.


Жұмбақ бөлімдері мен түрлері