Табиғат туралы жұмбақтар – 4-бет


Әдемі түнде,
Мен жүрсем,жүреді бірге.



Терезені өрнектеп,
Әдемі сурет салыпты.
Кім екенін табайық.
Көрінбей кетіп қалыпты.



Жаңбыр жауып басылды,
Аспан шайдай ашылды.
Қызыл, сары, жасылды,
Көкте бір зат асылды.



Бір нәрсе жоғарыда от жағып тұр,
Дабылдап дабылын ол қағып тұр.



Бір нәрсе жоғарыда от жағып тұр,
Дабылдатып дабылын ол қағып тұр.
От жағып, дабыл қағып тұрғанында,
Сабалап төмен қарай су ағып тұр.



Аспаннан жауды ақ бидай,
Үйге қарай жүгірдім.
Ызғарына шыдамай,
Сүмелектеп бүгілдім.



Ақ моншақтар сабалар,
Қалмайды олар жанды аяп.
Жатып-жатып жоғалар,
Ешкім жинап алмай-ақ.



Тырсылдап түседі,
Жер бетіне жетеді.
Жер бетіне жеткен соң,
Ғайып болып кетеді.



Таудан топ түсті,
Аяқ-қолы жоқ түсті.



Әуеде қызғыш, жерде бұзғыш.
Қызғыш айтады: “беремін” деп,
Бұзғыш айтады: “аламын” деп,
Берсе - барлық,
Бермесе - қаһарлық.



Ата-екем жерге пышағын шанышты.



Көтеріліп теңізден
Аспанға биік барамын.
Биіктен қайта түскенде
Өңі кірер даланың.



Қара таудың басында
Киік кетіп барады.
Қол-аяғы баурына
Тиіп кетіп барады.



Көкке шықса бұлт,
Жерге түссе шаңыт.



Аспандағы әсем белбеуді,
Алып белге буынсам.



Тау тарс етсе тағы үркер,
Таудағы елдің малы үркер.
Қырдағы жылқы үркер,
Жортып жүрген түлкі үркер.



Сарайдағы сары айғыр,
Сарнап-сарнап кісінер.



Мені ешкім көрмейді,
Дауысымды есітеді.



Бір нәрсе етегі кең, найзасы бар,
Қосылған адамзатқа хайласы бар.
Мекені жерде емес, көлде емес,
Адамға әр уақытта пайдасы бар.



Айдаһар аузын ашса, арс етеді,
Гауһары жерге түссе, жарқ етеді.



Аспанда бір нәрсе бар жылмаңдайды,
Тау басында жүгіріп қылмаңдайды.
Жанына жан иесі жақын келсе,
Бақырып бассалуға тайынбайды.



Көк көрпенің ішінде жарты нан жүр.



Аспандағы көлеңке,
Жерге суын себеді.



Жардай дәулер соғысты,
Жарқ-жұрқ етіп оқ ұшты.



Бесірдегі бес бие,
Бесеуі де құлынды.
Құлындары торлы ала,
Құйрықтары сары ала.



Торғын көкте ағып құс,
Ағылып ұшып барады.
Айналасын қарайтып,
Күннің көзін жабады.



Бір нәрсе жердің бетін шыр айналған,
Мақұлық біз білмейтін қайда барған.
Арасын жер мен көктің мекен етіп,
Байлаусыз бір арада тұра алмаған.



Көк көрпенің мақтасы,
Әр жерде жүр бытырап.
Біріктіруге қол жетпес,
Болды-ау шіркін ысырап.



Қанатсыз құс жақын барады,
Көзінен жас тамып барады.



Бір кеме аспанда ұшқан, аяғы жоқ,
Қолына ұстап алған таяғы жоқ.
Күніне талай жерге кезіп кетер,
Не екен ол ешбір жерде саяғы жоқ.



Толқып-толқып судай ағып,
Ешбір жанды кетпес қағып.
Көз көрсе де қол ұстамас,
Жаратылған мұнша нағып?



Бір нәрсе көруге бар, ұстауға жоқ,
Жаз көркі, көк шәлідей шымылдық боп.



Алдымнан өтті бұлдырап,
Тұра қалдым жолына.
Ұстайын деп ойландым,
Ілінбеді қолыма.



Үстінде шөлдің,
Толқыған көлмін.



Кейде аққан судай,
Кейде қалың нудай.
Жақындасаң жоқ,
Алыстасаң бар.



Алтын аяқ,
Жете алмадым,
Жалаң аяқ.



Бір нәрсе көруге көп, ұстауға жоқ,
Жаздыгүні көп болар, қыстауға жоқ.
Тұрмайды бір мекенде қарауытып,
Қаншама жалынып, жалпайсаң жоқ.



Қусам да жеткермеді, тұра қашты,
Барды да бұрыш қаптың аузын ашты.


Жұмбақ бөлімдері мен түрлері