Бір үзік жыр
Бала көңіл, бал мінез, бидай өңді,
Маңдайына түсірген шимай енді.
Жарқын ойлы пейліңе пида болдым,
Жан-жағына жүретін жинай елді.
Өлеңдер жинағы — бұл бөлімде қазақ және әлем әдебиетіндегі үздік өлеңдер, поэмалар, әдемі өлең шумақтары және толық өлең мәтіндері топтастырылған. Мұнда әртүрлі тақырыптағы өлеңдер, жүрекке әсер ететін жырлар мен мазмұнды туындылар ұсынылған.
Егер сіз қазақша өлеңдер, қысқа шумақтар немесе толық өлең мәтіндерін іздесеңіз — осы жинақтан таба аласыз. Жаттауға, оқуға немесе бөлісуге арналған ең үздік өлеңдер осы жерде жинақталған.
Бала көңіл, бал мінез, бидай өңді,
Маңдайына түсірген шимай енді.
Жарқын ойлы пейліңе пида болдым,
Жан-жағына жүретін жинай елді.
Ойға тұнған қазақы жазық маңдай,
Келешекке хат болып жазылғандай.
Сәлем бере ағаңа хош келіпсің,
Жетім көлге оралған аққу-қаздай.
Сіз бастықсыз – түсімізге енетін,
Біз жастықпыз – қалай қойса көнетін.
Сіз қылышсыз – қыннан шықса кесетін,
Біз шыбықпыз – тыға салса өсетін.
Қайта-қайта танысып сырын алдың,
Қуып жүріп соңынан тиіп алдың.
Аман-есен есегің судан өтіп,
Қоймай жүріп –
Қараниет – қара мысық, қара түн,
Адамзаттың алдын кесіп бағатын.
Енді ғана кемеліне келгенде,
Тағы бірдің қайырдың ба қанатын?
Жас арыстан жинап алып жас орманның аңдарын,
Ақылдасты ортаға сап, қауіпсіздік қамдарын.
Сел алғалы ормандағы жалғыз ғана көпірді,
Санап берді қанша аңның суға кетіп қалғанын.
Ұлы қаған – ұлы қайғы меңдеген,
Төсек тартып жата берді дембе-дем.
Шақыртқан соң – үш баласы келіпті,
Жошы ғана Хорезмнен келмеген...
Азулылар көнбістерді жүндеумен,
Дарынсыздар дарындарды күндеумен.
Тақыр кедей қу жалғанға кіжініп,
Өтіп кетер өз тағдырын тілдеумен.
Қиялдан озған жарасым-көрік,
Бойымда қанды тасытты керіп.
Жар салып ұшқан қарлығаш – құсым,
Мақтаныш сезім құйылды келіп.
Мені іздеңдер, мені іздеп табыңдар,
Інжу болсам сыр сандыққа салыңдар.
Ең алдымен арман қуған жүрекке,
Жалынымнан ұшқын алып қалыңдар.
Ғасырларлы соңына тастап,
Қазағымның қаймағын сақтап,
Шығыстың күретамыр Шымқаласы
От жігерлі жастарды баптап,
Бақытты іздеп қашық тым,
Теңізге қарай асықтым.
Дауылда туған тағдырым,
Теңізді тулап тасыттың.
Мейлі, мені мойында, мойындама,
Шыжық-ойды шыжғырар шойын таба.
Үзілместей көрінген қыл-ғұмырың,
Бір актілі сахнада ойын ғана.
Еңсені езген қапырық қолқаға қол сап тарылтты,
Мамырлап ұшқан ақша бұлт шүмекті аздап ағытшы…
Аспанның астын апыр-ай, қас-қағым сәтте жаулап ап,
Ғайыптан келген қара бұлт дүниені түгел жауыпты.
Шабыт қайда жыр болып нөсерлетер,
Гүлдер қайда сезімді еркелетер?
Оттық қайда?…
Кеткені ме тұтанбай білте бекер?
Тыңда мені, жаңа қазақ-жауқыран,
Көңіл күпті, несін сенен жасырам.
Сатылатын дүниені айтпаймын,
Рух байлығын қалай саған асырам?
– Уа, бәйбіше, есенбісің, көрінбейсін бармысың?
Барған жерің аман ба екен, өзің қалай, саумысың?
– Есеп берер, сен кім едің, о, бейшара-байғұсым,
Неге келдің мазамды алып, бірдеңеге зармысың?
Мен жатармын төсекте аласұрып,
Кәрі дүние қарайды баласынып.
Қаба сақал әкемнің қолындағы,
Намысымды осады қара шыбық.
Жоқ та болдым, ағайын, тоқ та болдым,
Еркін маздап жанбадым, шоқ та болдым.
Қара шұбар тағдырым бұра тартып,
Күресінге атылған оқ та болдым.
Балақаным-ау,
Балапаным-ау,
Алайыншы өзіңді алақаныма-ау.
Қанаттарың қатайып, бекігенше,
Ару қала айналып қан базарға,
Жер де қалмай барады бой жазарға.
Төр босатты саялы саябақтар,
Тас қамалды казино, сауналарға.
Кіндік кесіп, бесік сайлаған,
Бәсіреме қозы байлаған.
Ауылымды аңсап келемін,
Жүрегіме терең бойлаған.
Даңғойға әкеп жарамсақ жәркей сыйлаған,
Бойына дарын, жүрекке жалын жинаған.
Бағдаршам болып құстарға көкте жанғанмен,
Бұлбұлға әттең бармақтай бақты қимаған.
Ағып бара жатырмыз күн батысты бетке алып,
Жайындарды ортаға, шабақтарды шетке алып.
Күн шығысқа қараймыз атқан таңға үмітпен,
Қарсы жүзер дәрмен жоқ – толқын келеді оқталып.
Жайбарақат жайсаң жаздың баса-көктеп меселін,
Күз де жетіп, жауын-шашын түгелдеді есебін.
Жасыл түсті дендрарий аппақ қарға оранып,
Жердің беті қысқа қарай, жаңарта ма төсегін?…
Жаратушы жаратып-ап, саз-балшықтан Адамды:
«Сана берем саған ғана, өсіретін бағаңды.
Тіршіліктің бесігі, сақтау үшін ғаламды,
Сан ойланып, сан толғанып жасағын әр қадамды.
Алатаудың құрсағын жарып шыққан сыр бұлақ,
Қасқасуға еркелеп құйылыпты сылдырап.
Тас емшегі исінген Қақпатастан тамшылап,
Тасты тесіп Тоғысқа тамып тұрды бір бұлақ.
Бұл бөлімде түрлі тақырыптағы өлеңдер мен поэмалар бір жерге топтастырылған. Оқуға, жаттауға және керек кезде бөлісуге ыңғайлы шығармаларды осы жерден табуға болады.
Жинақта қысқа шумақтар да, толық нұсқадағы туындылар да бар. Сондықтан оқырман өзіне қажет көлемдегі өлеңді оңай таңдай алады.
Мұнда махаббат, өмір, туған жер, табиғат және басқа да тақырыптарға арналған жырлар ұсынылған. Бөлім әртүрлі көңіл күй мен іздеу мақсатына сай шығармаларды қамтиды.
- Азамат Төре
- Азамат Төре
- Али Акбар Деһхода
- Али Акбар Деһхода
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі